- Mahakama ya Wilaya ya Chato haikuwa na mamlaka kusikiliza na kuamua kesi hiyo.
- Mshitakiwa alidai alikuwa amenunua nyama hiyo kwa ajili ya matumizi ya familia yake.
- Mshitakiwa alidai kulikuwa na tatizo katika mnyororo wa utunzaji wa vielelezo.
- Mahakama pia iliamua kuwa hakutakuwa na kesi mpya.
DAR-ES- SALAM, Tanzania – Mahakama Kuu ya Tanzania, Kanda ya Geita, imefuta hukumu ya kifungo cha miaka 20 jela iliyotolewa dhidi ya Sylvester Ernest baada ya kubaini kuwa Mahakama ya Wilaya ya Chato haikuwa na mamlaka halali ya kusikiliza na kuamua kesi ya Uhujumu Uchumi iliyokuwa ikimkabili.
Ernest alikuwa amehukumiwa katika kesi ya Uhujumu Uchumi namba 7633 ya mwaka 2026 katika Mahakama ya Wilaya ya Chato baada ya kupatikana na hatia ya kumiliki kinyume cha sheria nyara za Serikali, vikiwamo vipande vitatu vya nyama iliyodaiwa kuwa ya nyati.
Hukumu hiyo ilitolewa kwa mujibu wa Kifungu cha 86(1) na (2)(c)(iii) cha Sheria ya Uhifadhi wa Wanyamapori, Sura ya 283, pamoja na vifungu vya Sheria ya Kudhibiti Uhalifu wa Kiuchumi na Uhalifu wa Kupangwa (EOCCA).
Kwa mujibu wa hukumu ya Mahakama Kuu iliyotolewa Septemba 25, 2026 mbele ya Jaji Griffin Mwakapeje, tukio hilo lilidaiwa kutokea Machi 9, 2026 katika Kijiji cha Majengo, Wilaya ya Chato, Mkoa wa Geita.
Ilidaiwa kuwa Ernest alikutwa akiwa na vipande vitatu vya nyama ya nyati vilivyokuwa na thamani ya shilingi milioni 4.945,700, (Dola za Marekani 1,900), mali ya Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, bila kuwa na kibali kutoka kwa Mkurugenzi wa Wanyamapori.
Katika kesi hiyo, upande wa mashtaka uliita mashahidi saba. Mahakama ilielezwa kuwa baada ya kupata taarifa kwamba Ernest alikuwa akijihusisha na biashara ya nyama ya wanyamapori, askari walifika nyumbani kwake majira ya saa 5 usiku na kumkamata.
Ilidaiwa katika ushahidi wa upande wa mashtaka kuwa msako ulifanyika mbele ya Mwenyekiti wa Kijiji na Koplo Andrea na kwamba vipande vitatu vya nyama alivyokamatwa navyo vilikuwa ndani ya nyumba, kwenye ungo.
Hati ya kukamata mali hiyo iliandaliwa na kusainiwa na Ernest pamoja na mashahidi na baadaye ikapokelewa kama kielelezo cha kwanza cha mashtaka.
Shahidi mwingine, Emmanuel Kazimiri, alithibitisha kuwa alishuhudia msako na kukamatwa kwa nyama hizo. Alidai pia kuwa Ernest aliwaambia askari kuwa alikuwa amenunua nyama hiyo bila kujua kwamba ilitokana na mnyama wa porini.
Nyama hiyo iliwekwa katika kituo cha Polisi Rubambagwe kabla ya kukabidhiwa kwa Afisa wa Wanyamapori wa Wilaya, Jackson Qamdu, kwa ajili ya kuitambua na kuithamini.
Qamdu alidai mahakamani kuwa alitambua nyama hiyo kuwa ya nyati kutokana na muonekano wake, ugumu na muundo wa mifupa. Alidai pia nyati walikuwepo katika eneo hilo, wakati vifaru hawakuwepo. Aliithamini nyara hiyo kuwa na thamani ya Dola za Marekani 1,900, sawa na Sh milioni 4.945,700.
Katika utetezi wake, Ernest alikiri kuwa nyama ilikutwa nyumbani kwake, lakini alieleza kuwa alikuwa ameinunua kwa ajili ya matumizi ya familia yake. Alidai pia siku ya kukamatwa alikuwa akitoka shambani na alikuwa amelewa.
Mahakama ya Wilaya ya Chato ilimkuta na hatia na kumhukumu kulipa faini ya Sh milioni 49 au, akishindwa, kutumikia kifungo cha miaka 20 jela. Ernesti hakuridhishwa na hukumu hiyo, hivyo alikata rufaa.
Hoja 10 za rufaa
Akiwa hakuridhishwa na uamuzi huo, Ernest alikata rufaa Mahakama Kuu akitoa sababu 10, zikiwamo madai kuwa Mahakama ya Wilaya haikuwa na ridhaa ya Mkurugenzi wa Mashtaka (DPP), haikuwa na cheti cha kuipa mamlaka kusikiliza kesi hiyo na kwamba kulikuwa na mapungufu katika utambuzi wa nyama hiyo.
Aidha alidai kuwa kulikuwa na tatizo katika mnyororo wa utunzaji wa vielelezo, ushahidi wa mashahidi wawili wa upande wa mashtaka ulikuwa na kinzani na kwamba taarifa zake zilitumika bila kufanyika kwa uchunguzi unaotakiwa baada ya kuzikanusha.
Majibu ya Jamhuri
Serikali, kupitia Wakili wa Serikali, Njiliku Mabula, ilipinga rufaa hiyo na kuiomba Mahakama iithibitishe hukumu ya Mahakama ya Wilaya.
Kuhusu hoja ya ridhaa ya DPP, Wakili Mabula alidai hitaji hilo lilikuwa limeondolewa baada ya Kifungu cha 26 cha EOCCA kufutwa kupitia Written Laws Miscellaneous Amendments Act Na. 3 ya mwaka 2025.
Hata hivyo, Serikali ilidai kuwa Mahakama ya Wilaya ilikuwa imepatiwa cheti cha kuipa mamlaka ya kusikiliza kesi hiyo na kwamba cheti hicho kiliwasilishwa pamoja na hati ya mashtaka.
Uamuzi wa Mahakama
Katika kuchambua rufaa hiyo, Jaji Mwakapeje alisema suala la mamlaka ya mahakama ni la msingi na haliwezi kuchukuliwa kama kasoro ndogo ya kiutaratibu.
Alisema kesi ya kiuchumi kama hiyo kwa msingi wa EOCCA ilitakiwa kuwa chini ya mamlaka ya Mahakama Kuu, hivyo Mahakama ya Wilaya ya Chato ingeweza kuisikiliza tu endapo mamlaka hiyo ingepewa kwa utaratibu uliowekwa katika Kifungu cha 12 cha EOCCA.
Kwa mujibu wa Jaji Mwakapeje, Kifungu cha 12(3) kinataka DPP au Mwanasheria wa Serikali aliyeidhinishwa na DPP kutoa cheti kinachoelekeza kesi hiyo isikilizwe na Mahakama ya chini.
Jaji huyo alisema cheti hicho si nyaraka ya kawaida ya kiutawala, bali ndicho chombo cha kisheria kinachoipa Mahakama ya chini mamlaka ya kusikiliza kosa ambalo kwa kawaida lingeangukia katika mamlaka ya Mahakama Kuu.
Mahakama ilibaini kuwa kumbukumbu za kesi hazikuonyesha kuwa cheti hicho kiliwasilishwa, kutambuliwa, kupokelewa au kuidhinishwa rasmi na Mahakama ya Wilaya.
Jaji Mwakapeje alisema madai ya Wakili wa Serikali kwamba cheti hicho kilikuwa kimeambatanishwa na hati ya mashtaka hayakutosha kuthibitisha kwamba Mahakama ilikuwa imekipokea na kukifanya sehemu ya kumbukumbu rasmi za kesi.
Alisema Mahakama Kuu pia ilichunguza kumbukumbu za mara ya kwanza Ernest alipofikishwa Mahakama ya Wilaya ya Chato Aprili 10, 2026.
Kumbukumbu hizo zilionyesha kuwa mashtaka yalisomwa na Ernest akakana, kisha upande wa mashtaka ukaeleza kuwa upelelezi ulikuwa umekamilika na kuomba tarehe ya usikilizwaji wa awali.
“Hata hivyo, hakuna sehemu ya kumbukumbu hiyo iliyoonyesha kuwa cheti cha kuipa Mahakama mamlaka kiliwasilishwa au kupokelewa rasmi.
“Mahakama hii imebaini kuwa Mahakama ya Wilaya ya Chato iliendesha kesi hiyo bila kuwa na mamlaka yaliyotakiwa kisheria.
“Kasoro hiyo ilienda kwenye mzizi wa mamlaka ya Mahakama na hivyo mwenendo wote wa kesi ni batili, pamoja na hukumu na adhabu iliyotolewa,”alisema Jaji.
Mahakama pia ilichunguza kama kulikuwa na ushahidi wa kutosha kuthibitisha kuwa nyama iliyokutwa kwa Ernest ilikuwa kweli ya nyati.
Jaji Mwakapeje alisema upande wa mashtaka ulitegemea zaidi ushahidi toka kwa Afisa wa Wanyamapori wa Wilaya, ambaye alieleza kuwa alitambua nyama hiyo kwa kuangalia rangi, ugumu na ukubwa wa mifupa.
Alisema hata hivyo, shahidi mwenyewe alikiri kuwa mifupa hiyo ingeweza kuwa ya nyati au kifaru. Hatimaye aliamua kuwa ilikuwa ya nyati kwa sababu, kwa mujibu wa ushahidi wake, vifaru hawakuwepo katika eneo hilo huku nyati wakiwepo.
“Ushahidi wa mtaalamu unaweza kuwa muhimu, lakini maoni ya mtaalamu hayawezi kuchukuliwa kuwa uthibitisho wa mwisho bila Mahakama kuchunguza msingi wa maoni hayo, njia iliyotumika na mantiki iliyounganisha uchunguzi na hitimisho.
“Kwa mtazamo wa Mahakama, maelezo yaliyotolewa na shahidi huyo hayakutoa msingi wa kuaminika wa kufikia hitimisho, bila shaka yoyote, kwamba nyama hiyo ilikuwa ya nyati,”alisema.
Jaji alisema utambuzi huo ulijengwa kwa kiasi kikubwa kutokana na mazingira ya eneo kuliko sifa ya nyama ambayo ingeweza kuitambulisha kipekee kuwa ya nyati.
Kufikishwa mahakamani kwa watu wanadaiwa kukutwa na viungo mbalimbali vya nyati ni miongoni mwa hatua muhimu za kudhibiti uwindaji na biashara haramu ya wanyamapori.
Hakuna kesi mpya
Mahakama Kuu ilisema kasoro ya mamlaka ingeweza kwa kawaida kuibua suala la kuamuru kesi isikilizwe upya, lakini kesi mpya si jambo la moja kwa moja kila hukumu inapofutwa kwa sababu ya kasoro katika mwenendo.
Mahakama ilizingatia pia hali ya ushahidi uliokuwepo na uwezekano wa kesi mpya kurekebisha kasoro hizo.
Jaji Mwakapeje alisema katika kesi hiyo mahakama ilibaini kuwa vipande vitatu vya nyama vilivyokuwa msingi wa mashtaka tayari vilikuwa vimeharibiwa kwa amri ya Mahakama, bila kuwepo uthibitisho mwingine wa moja kwa moja uliobaki ambao ungeweza kuonyesha kuwa vilikuwa vya nyati.
Alisema kuamuru kesi mpya kungeweza kuipa upande wa mashtaka nafasi ya kurekebisha au kuongeza ushahidi katika kesi ambayo tayari kulikuwa na mashaka kuhusu jambo muhimu la utambulisho wa nyama hiyo.
Rufaa yakubaliwa, hukumu yafutwa
Mahakama Kuu ilikubali hoja ya pili na ya tatu za rufaa, ikisema Mahakama ya Wilaya ya Chato haikuwa na mamlaka halali ya kusikiliza kesi hiyo.
Mahakama iliamua kuwa mwenendo wote wa kesi ya Uhujumu Uchumi namba 7633 ya mwaka 2026, hukumu na adhabu dhidi ya Ernest vimefutwa na kuweka kando.
Mahakama pia iliamua kuwa hakutakuwa na kesi mpya (retrial) na Ernest aachiliwe kutoka gerezani mara moja isipokuwa kama anashikiliwa kwa sababu nyingine halali kisheria.
Picha ya bango: Kufikishwa mahakamani kwa watu wanadaiwa kukutwa na viungo mbalimbali vya nyati ni miongoni mwa hatua muhimu za kudhibiti uwindaji na biashara haramu ya wanyamapori.
Kutambua ushiriki
