NAIROBI, Kenya — Kwa zaidi ya miongo miwili, John Kioli alijitolea kwa kazi ya kuhamasisha umma kuhusu mabadiliko ya tabianchi. Alisafiri kati ya jamii za Kenya, vyumba vya sera za serikali, na majukwaa ya kimataifa ya hali ya hewa.

Kioli, mwanaharakati mwenye uzoefu mkubwa katika masuala ya tabianchi na mwenyekiti wa Kenya Climate Change Working Group (KCCWG), alifariki dunia tarehe 28 Septemba, 2026, akiacha nyuma kazi iliyodumu kwa zaidi ya miongo miwili katika sera za tabianchi na utetezi wa mazingira.

Kwa miaka mingi, Kioli alishiriki katika michakato ya United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), akiwakilisha asasi za kiraia za Kenya katika majadiliano ya kimataifa ya hali ya hewa. Wakati huo huo, alifanya kazi ya kuunganisha mazungumzo hayo na utekelezaji wa sera za tabianchi ndani ya nchi.

Aliongoza KCCWG kuanzia mwaka 2009, akikusanya pamoja mashirika yanayofanya kazi katika mabadiliko ya tabianchi na nishati endelevu. Kupitia jukwaa hilo, alishirikiana na serikali katika masuala ya sera, sheria na utekelezaji, huku akichunguza mapungufu yaliyokuwepo katika sera za tabianchi na nishati.

Katika COP22 iliyofanyika Marrakech mwaka 2016 — iliyoitwa “COP ya Vitendo” — Kioli aliwakilisha KCCWG, shirika ambalo lilisaidia serikali ya Kenya katika mikutano ya kimataifa ya hali ya hewa huku pia likichunguza sera za serikali kuu na za kaunti na kuwawajibisha mamlaka.

Katika COP26 iliyofanyika Glasgow mwaka 2021, Kioli aliongoza tukio rasmi la pembezoni la UNFCCC kuhusu ujumuishaji wa vichafuzi vya tabianchi vya muda mfupi katika hatua za kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi. Tukio hilo liliandaliwa kwa pamoja na KCCWG na World Biogas Association, na lililenga kupunguza methane na kaboni nyeusi kama sehemu ya juhudi za kutekeleza Mkataba wa Paris na kulinda lengo la nyuzi joto 1.5°C.

Kabla ya COP29, iliyofanyika Baku, Kioli alishiriki katika majadiliano ya kikanda kuhusu fedha za tabianchi na mpito wa haki. Katika majadiliano hayo, alielezea wasiwasi wa nchi za Afrika kuhusu fedha za tabianchi na akasisitiza haja ya kulinda njia za kujikimu za watu kadri uchumi unavyoelekea kwenye maendeleo yenye uzalishaji mdogo wa kaboni.

Nyumbani Kenya, Kioli alikuwa miongoni mwa sauti za muda mrefu za asasi za kiraia katika mfumo unaokua wa sera za tabianchi nchini.Alikuwa mwanachama wa kikosi kazi cha sekta nyingi kilichosaidia kuandaa Mpango wa Kwanza wa Kitaifa wa Hatua za Mabadiliko ya Tabianchi wa Kenya, uliozinduliwa mwaka 2013. Mpango huo uliweka hatua za kujirekebisha na mabadiliko ya tabianchi na kupunguza athari zake, ukitafuta pia kuingiza masuala ya tabianchi katika mipango ya maendeleo ya Kenya.

Mwaka 2023, Rais William Ruto alimteua Kioli kuwa mwakilishi wa asasi za kiraia katika Baraza la Kitaifa la Mabadiliko ya Tabianchi la Kenya, na Bunge baadaye lilipitisha uteuzi huo. Baraza hilo, lililoundwa chini ya Sheria ya Mabadiliko ya Tabianchi, linasimamia uratibu wa kitaifa wa hatua za tabianchi na kusimamia utekelezaji wa Mpango wa Kitaifa wa Hatua za Mabadiliko ya Tabianchi.

Hata hivyo, uteuzi huo ulikawa sehemu ya mjadala mpana kuhusu jinsi Kenya inavyochagua wawakilishi wa asasi za kiraia katika taasisi zake za usimamizi wa tabianchi.

Mwezi Februari 2023, Mahakama Kuu ilizuia kwa muda Kioli na wateuliwa wengine watatu kuingia makazini. Hii ilifuata ombi la mahakama lililodai kwamba mchakato wa uteuzi haukukidhi mahitaji ya kikatiba ya uwazi, ustahili, ushindani na ushiriki wa umma.

Miaka miwili baadaye, Mei 2025, Mahakama Kuu ilitangaza uteuzi huo kuwa kinyume na katiba na kuubatilisha. Mahakama iligundua kwamba serikali haikuonyesha ushiriki wa kutosha wa umma katika mchakato huo, na iliamuru uteuzi mpya ufanyike ndani ya siku 90.

Uamuzi huo haukumhusisha Kioli binafsi kwa makosa yoyote. Badala yake, ulihusiana na mchakato ambao wanachama wanne waliteuliwa nao na kushindwa kwa serikali kuonyesha ushiriki wa kutosha wa umma.

Ushiriki wa umma na uwakilishi wa asasi za kiraia vilikuwa mada kuu katika utetezi wa Kioli wa masuala ya tabianchi.

Kazi yake ilienea pia hadi kwa jamii zinazokabiliana na athari za tabianchi inayobadilika. Mwaka 2023, Kioli alishiriki katika majadiliano ya jamii kuhusu utayari wa kukabiliana na tabianchi Kajiado, kabla ya mvua za El Niño zilizokuwa zimetabiriwa. Alisisitiza umuhimu wa taarifa za tabianchi, onyo la mapema na utayari wa jamii.

Kioli pia alifanya kazi katika makutano ya mabadiliko ya tabianchi na sera za nishati. Aliandika pamoja mapitio ya mwaka 2019 ya upatikanaji wa nishati nchini Kenya na kuchangia katika chapisho la UNECA kuhusu athari za mabadiliko ya tabianchi kwa usalama wa nishati. Pia alitetea haki ya tabianchi na mpito wa haki kwenda nishati safi.

Katika miaka yake ya baadaye, Kioli alichukua changamoto nyingine ya mazingira katikati mwa Nairobi, akihudumu kama kamishna katika Nairobi Rivers Commission.

Nairobi Rivers Commission inamuelezea Kioli kama mtaalamu wa mabadiliko ya tabianchi na sera mwenye uzoefu wa zaidi ya miaka 24. Inampongeza kwa mchango wake katika kuandaa na kutekeleza Sheria ya Mabadiliko ya Tabianchi ya 2016 na Mipango mitatu ya kwanza ya Kitaifa ya Hatua za Mabadiliko ya Tabianchi, pamoja na sheria za tabianchi na mazingira za ngazi ya kaunti.

Citizen TV ya Kenya iliripoti kwamba Kioli alipata shambulio la ghafla la pumu alipokuwa akifanya shughuli zake binafsi katika Kituo cha Biashara cha Nairobi, na kwamba juhudi za kumfufua hazikuzaa matunda.

Isaac Kalua, Msimamizi Mkuu na Mwanzilishi wa Green Africa Foundation, alieleza waandishi wa habari kwamba Kioli alikuwa ameugua asthma kwa muda mrefu, lakini aliweza kuishi nayo bila matatizo. “Alipopata shambulio hilo katikati ya mji wa Nairobi, aliwaambia watu waliokuwa karibu naye wamletee dawa ya kupumua. Lakini walipofika nayo, alikuwa amekwisha kufariki,” alisema.

Habari za kifo chake zilipotangazwa, wadau wengi walimuomboleza Kioli kama mwanaharakati wa tabianchi mwenye bidii na uthabiti. Alama alizoziacha katika hatua ambazo Kenya imepiga katika suala hili la mabadiliko ya tabianchi zitakuwa ngumu kufutwa.

“Hii ni siku ya huzuni kwa familia ya mabadiliko ya tabianchi,” alisema Frank Otieno katika kikundi cha WhatsApp ambapo wanachama wengi bado wanaonyesha mshtuko wao kwa kifo hicho cha ghafla.

Picha ya bango: Marehemu John Kioli Kalula. Picha kwa hisani ya Nairobi River Commission.

Kenya yawa nchi ya kwanza barani Afrika kupokea ufadhili wa kukabiliana na majanga ya tabianchi

Kutambua ushiriki

Joycebazira Mhariri

Mada

Athari za Mabadiliko ya TabianchiHaki ya TabianchiKukabiliana na Mabadiliko ya TabianchiMabadiliko ya TabianchiMajadiliano kuhusu Mabadiliko ya TabianchiSera ya Mabadiliko ya TabianchiSera za tabianchiUanaharakatiUanaharakati wa tabianchiAfrikaAfrika MasharikiKenya

Tazama mada