Miaka mitano baada ya Serikali ya Tanzania kupiga marufuku uingizaji, uzalishaji, usambazaji, uuzaji na matumizi ya mifuko ya plastiki, tathmini ya utekelezaji wa katazo hilo inaonyesha kuwa, ingawa Serikali imefanikiwa kwa kiwango kikubwa kusitisha matumizi ya mifuko hiyo ambayo ilikuwa miongoni mwa vyanzo vya uchafuzi wa mazingira nchini, bado kuna changamoto katika kufikia malengo yaliyokusudiwa.

Naibu Waziri Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira) Reuben Kwagilwa anasema uingizaji wa mifuko ya plastiki iliyopigwa marufuku umepungua kwa kiwango cha asilimia 95, hatua iliyochangia kupungua kwa uzalishaji wa taka za plastiki katika maeneo mbalimbali nchini.

Serikali ilipiga marufuku mifuko ya plastiki kupitia Tangazo la Serikali namba 394 la mwaka 2019, lililoweka kanuni za usimamizi wa mazingira za kupiga marufuku mifuko ya plastiki. Katazo hilo lilianza kutekelezwa mwaka 2019 na lilihusisha mifuko ya kubebea pamoja na mifuko ya vifungashio laini inayotumiwa kufungashia bidhaa ndogo mitaani.

Aidha, mwaka 2022 Serikali ilipanua hatua hizo kwa kupiga marufuku matumizi ya lakiri za plastiki kwenye vifuniko vya chupa za maji na vinywaji kupitia Tangazo la Serikali namba 291 la mwaka 2022.

Mafanikio

Taarifa kutoka ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira zinaonyesha kuwa kupungua kwa mifuko hiyo kumechangia kupungua kwa uzalishaji wa taka za plastiki katika maeneo mbalimbali nchini. Taka hizo za aina hiyo huchangia kwa kiasi kikubwa uharibifu wa mazingira.

Kwagilwa alinukuliwa akisema Bungeni jijini Dodoma kuwa baada ya katazo hilo kiwango cha uelewa wa wananchi kuhusu madhara ya plastiki kiliongezeka kutoka chini ya asilimia 40 mwaka 2018 hadi kufikia zaidi ya asilimia 85 mwaka 2026.

Aliongeza kuwa taka za plastiki katika maeneo ya fukwe za bahari na maziwa zimepungua kwa takribani kwa asilimia 60 hivyo kupunguza hatari kwa viumbe wa majini.

“Katazo la mifuko ya plastiki limesaidia kupungua kwa gharama za kuzibua mitaro ya maji machafu kwa wastani wa asilimia 30 hadi 40, kwani mifuko ya plastiki ilikuwa chanzo kikuu cha uzibaji wa miundombinu hiyo,’’ alisema.

Akizungumza wakati wa mkutano wa wadau kuhusu udhibiti wa taka za plastiki nchini uliofanyika jijini Dar es Salaam, Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais, Muungano na Mazingira, Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, amesema katazo hilo linapaswa kusimamiwa ipasavyo.

Amewataka wananchi, wafanyabiashara na mamlaka zote za usimamizi kuongeza kasi ya udhibiti ili kulinda mafanikio ya utekelezaji wa miaka mitano tangu kuanza kwa katazo hilo. Katika mkutano huo, Waziri wa Viwanda na Biashara, Judith Kapinga pia alizungumzia suala hilo. Alisema, madhumuni ya kuweka katazo yalitokana na madhara ya kiafya na kimazingira yanayosababishwa na mifuko ya plastiki.

Athari za mifuko ya plastiki

Mifuko ya plastiki imekuwa miongoni mwa vyanzo vya uchafuzi wa mazingira nchini Tanzania kutokana na kutooza kwa urahisi na madhara yake kwa mazingira, afya ya binadamu na wanyama.

Kwa mujibu wa chapisho lililoko kwenye tovuti ya NEMC , mifuko ya plastiki ina mchanganyiko wa kemikali zisizooza, hali inayoweza kuleta athari kwa mazingira pamoja na afya ya binadamu na wanyama.

“Inakadiriwa kuwa matumizi ya mifuko ya plastiki duniani ni kati ya bilioni 500 na trilioni moja na nchini Tanzania, kabla ya marufuku, tani 350,000 za mifuko hiyo zilizalishwa kila mwaka, huku chini ya asilimia 10 ya mifuko iliyotumika hurejereshwa,” linasema chapisho hilo.

Kwa mujibu wa chapisho hilo, mifuko ya plastiki huchukua miaka 400 hadi 1000 kuoza ardhini. Taarifa ya NEMC inaeleza kuwa mifuko hiyo imekuwa na athari katika mifumo ya ikolojia ya bahari, huku ikikadiriwa kuwa viumbe bahari 100,000 na ndege bahari milioni moja kila mwaka wanakufa kwa kula mifuko ya plastiki.

Chapisho hilo linazungumzia pia athari hizo kwa upande wa mifugo. NEMC inaeleza kuwa katika Ranchi ya Kongwa, mkoani Dodoma, ng’ombe 57 walikufa mwaka 2017 kutokana na kula mifuko ya plastiki.

Mbali na kuathiri viumbe, mifuko hiyo imekuwa ikichafua miji kutokana na kushindwa kuoza, kuziba mifereji na baadhi ya njia za maji, pamoja na kubeba na kusambaza viumbe vamizi bacteria. Pia, inapochomwa, moshi wake una madhara na unaweza kusababisha maradhi ya kansa.

 Mikakati ya udhibiti

Serikali kupitia Ofisi ya Makamu wa Rais kwa kushirikiana na NEMC imechukua hatua mbalimbali ya kuweka mikakati ya kisheria na kiutendaji ili kudhibiti matumizi ya mifuko ya plastiki nchini.

Mikakati hiyo ni pamoja na misako ya kushtukiza, ambapo Serikali inafanya doria za usiku na mchana kubaini viwanda bubu vinavyozalisha mifuko hiyo kinyume cha sheria na kuvifunga. Pia, kuna kikosi maalum kinachoshirikisha vyombo vya usalama, ikiwemo Jeshi la Polisi na NEMC, kwa ajili ya kufuatilia maeneo ya mipakani, maghala na masokoni.

“Mikakati hiyo pia inahusisha adhabu za jinai kwa makosa ya uzalishaji, uhifadhi, usambazaji na uuzaji wa mifuko ya plastiki, huku wanaokiuka katazo wakikabiliwa na faini au vifungo,” ilieleza taarifa ya Serikali kupitia Ofisi ya Makamu wa Rais.

Serikali pia inahamasisha matumizi ya mifuko mbadala kwa kuweka mazingira wezeshi na kutoa fursa kwa wajasiriamali na viwanda vinavyotengeneza mifuko ya karatasi, nguo na katani.

Changamoto za utekelezaji

Pamoja na mafanikio hayo, bado kuna changamoto za utekelezaji zinazohitaji kushughulikiwa. Changamoto kubwa ya utekelezaji wa katazo la matumizi ya mifuko ya plastiki ni upatikanaji wa vifungashio mbadala vinavyopatikana kwa urahisi, kwa wakati na kwa ubora unaokidhi mahitaji ya wafanyabiashara na wananchi.

Mwajuma Kondo, mkazi wa Chamazi na mfanyabiashara wa kukaanga mihogo anasema kuwa baadhi ya vifungashio mbadala bado havipatikani kwa uhakika na havina uimara unaohitajika.

Mwanahija Hamis Salum, mfanyabiashara wa chakula kutoka Magomeni uhaba wa vifungashio huwaathiri zaidi wauza chakula wanapohudumia wateja wasiokuwa na vyombo vya kubebea chakula.

Wananchi hao wanaomba Serikali kwa kushirikiana na wazalishaji na wafanyabiashara kuangalia uwezekano wa kuongeza uzalishaji, na usambazaji wa vifungashio mbadala ambavyo ni imara, salama na vya bei nafuu.

Hassan Hamis, mkazi wa Goba na mfanyabiashara wa duka, anasema Serikali pia inapaswa kuangalia changamoto ya taka nyingine zinazochangia uchafuzi wa mazingira ikiwemo mabaki ya mabango yanayotumika kwa ajili ya kuwashia moto na kuweka utaratibu salama wa ukusanyaji na utupaji wake.

Amesema mabaki yanayotokana na mabango yanayotumika kuwashia moto, moshi wake una harufu kali na unachafua mazingira.

Sambamba na hilo, anasema Serikali pia inapaswa kuangalia changamoto ya taka nyingine zinazochangia uchafuzi wa mazingira ikiwemo mabaki ya mabango yanayotumika kwa ajili ya kuwashia moto na kuweka utaratibu salama wa ukusanyaji na utupaji wake.

Picha ya bango: Mbali na kuathiri viumbe, mifuko ya plastiki huchangia uzibaji wa mifereji na baadhi ya njia za maji. Picha na Penzi Nyamungumi.

Tanzania yaandaa mkakati wa usimamizi wa taka ngumu kwa ajili kutunza mazingira

Kutambua ushiriki

Joycebazira Mhariri

Mada

AfyaKemikaliMazingiraPlastikiSerikaliTakaUchafuziUrejeshajiAfrikaAfrika MasharikiTanzania

Tazama mada