NAIROBI, Kenya — Ushawishi wa Ukristo katika maisha ya umma nchini Kenya hauwezi kupuuzwa. Kwa hakika, kwa zaidi ya karne moja, maisha ya kila siku nchini humo, kuanzia elimu hadi huduma za afya na siasa, kwa kiasi kikubwa yameathiriwa na imani ya Kikristo.

Kuanzia asili yake ya kimishinari hadi namna inavyodhihirishwa na jamii za wenyeji, Ukristo umekuwa, na unaendelea kuwa, “mojawapo ya nguvu kuu za kijamii na kiutamaduni” nchini Kenya. Hata hivyo, jambo la kuvutia ni kwamba, licha ya nafasi muhimu ya Ukristo, uhusiano tata kati ya Ukristo na uhifadhi wa mazingira, ambao nao ni kipengele muhimu cha kijamii na kisiasa nchini Kenya, haujafanyiwa utafiti wa kutosha hata kidogo.

Katika muktadha huu, makala ya Stuart Butler ya mwaka 2024 iliyochapishwa na Mongabay, inayochunguza makutano changamano ya dini ya jadi ya jamii ya Wamasai, Ukristo, ubinafsishaji wa ardhi, na uhifadhi katika Msitu wa Naimina Enkiyioo (Loita), inaleta mtazamo mpya na wa kipekee. Kwa muda mrefu, imani ya kidini (aina yoyote ile) imekuwa ikitengwa na kutopewa uzito katika fikra na utendaji mkuu wa masuala ya uhifadhi. Ingawa baadhi ya wadau wakuu wa uhifadhi wameanza kushirikiana zaidi na jamii za kidini pamoja na mashirika ya kidini imani (kwa mfano, WWF na UNEP zimeanza), bado kuna changamoto kubwa katika kuwashawishi wataalamu na mashirika ya uhifadhi (hasa yale ya nchi za Magharibi) kuchukulia suala la imani kwa uzito unaostahili.

Pengine sehemu ya changamoto katika kupenyeza imani ya kidini kwenye mawazo na vitendo vya uhifadhi inatokana na simulizi zilizoenea, ingawa mara nyingi huwa hazitoi picha kamili kuhusu jinsi imani (na kwa muktadha wa makala hii, Ukristo) inavyohusiana na uhifadhi. Hasa, mtazamo kwamba Ukristo una athari mbaya kwa mazingira umeenea sana kwa zaidi ya nusu karne; ilipata umaarufu na msukumo mkubwa hasa kutokana na kuchapishwa kwa makala ya Lynn White Jr. ya mwaka 1967 katika jarida la Science, chini ya kichwa “The Historical Roots of our Ecological Crisis,” makala ambayo, hadi leo, imenukuliwa karibu mara 12,000 katika fasihi ya kitaaluma.

Katika makala hii, ambayo bila shaka ni ya msingi na yenye ushawishi mkubwa, White Jr. Alidai kwamba Ukristo, kama unavyotekelezwa katika nchi za Magharibi, ni chanzo kikubwa cha mgogoro wa kimazingira duniani kote. Cha muhimu zaidi, White Jr. hakuwa peke yake katika mtazamo huu; kama jambo linaloungwa mkono na machapisho mengi ya kitaaluma na yasiyo ya kitaaluma, yanayojenga juu ya kazi yake ya upainia kwa kuhusisha Ukristo na uharibifu wa mazingira katika miktadha ya kihistoria na ya kisasa.

Kwa kuzingatia muktadha huu, makala ya Butler inajenga juu ya mtazamo uliokita mizizi katika fikra za uhifadhi. Hata hivyo, hii haimaanishi kuwa hakuna ukweli katika maandishi ya Butler. Wakati wa masomo yangu ya uzamivu (PhD) kuhusu uhusiano kati ya Ukristo na uhifadhi nchini Kenya, nilikutana na simulizi za jamii ambazo, baada ya kugeukia Ukristo, zilianza kuamini kuwa zina “mamlaka” juu ya (yaani: haki ya kutumia) maeneo ya asili yaliyochukuliwa kuwa matakatifu awali. Kiuhakika, Butler yuko sahihi kuangazia athari mbaya zinazoweza kutokana na kuongezeka kwa Ukristo, zikiwemo ukataji miti na ubinafsishaji wa ardhi, hasa kuhusiana na Msitu wa Naimina Enkiyioo. Kwa muda, ingawa Ukristo kama unavyotekelezwa, umekuwa ukilaumiwa kwa muda mrefu kwa uharibifu wa mazingira, makala yake yanaonyesha kuwa lawama hizo kwa kiasi kikubwa ni za haki.

Hata hivyo, nchini Kenya, labda zaidi kuliko katika nchi nyingine nyingi, uhusiano tata kati ya Ukristo na uhifadhi wa mazingira una sifa za kipekee sana. Makala ya Butler yanaleta mtazamo wenye tija kuhusu uhusiano huu tata, ingawa inafanya hivyo kwa kuangazia kipengele maalum na mahususi. Kwa kuweka mbele athari mbaya zinazoweza kutokana na kuenea kwa Ukristo miongoni mwa jamii ya Wamasai katika Msitu wa Naimina Enkiyioo, makala hayo yanaangazia kipengele kimoja tu muhimu cha uhusiano mpana, wenye sura nyingi na unaobadilika-badilika kati ya Ukristo na uhifadhi nchini Kenya.

Kwa mtazamo huu, ingawa kwa upande mmoja Butler anatoa mchango muhimu katika nyanja hii ambayo haijafanyiwa utafiti wa kutosha, kwa kulichukulia suala la imani kwa uzito, kwa upande mwingine, simulizi hiyo pia inaakisi mwelekeo mpana wa kusisitiza mtazamo ulioenea lakini usio kamili kwamba kuenea kwa Ukristo kunasababisha uharibifu wa mazingira, huku ukipuuza harakati za Kikristo ambazo zimeshiriki kwa tija katika mawazo na vitendo vya uhifadhi.

Kuweka mambo wazi, Butler yuko sahihi kuibua suala la athari mbaya zinazoweza kutokana na kuenea kwa Ukristo miongoni mwa jamii ya Wamasai; lakini kuichukulia imani kwa uzito kunamaanisha pia kufuatilia pande zote mbili, hali mbaya na nzuri za uhusiano tata uliopo kati ya uhifadhi wa mazingira na kundi kubwa zaidi la kidini nchini Kenya. Mtazamo huu mpana unapoingizwa katika mjadala, hadithi nyingine hujitokeza, hadithi zinazoleta utata katika dhana inayodai kuwa Ukristo na uhifadhi wa mazingira vinakinzana, kama kichwa cha habari cha makala ya Butler kinavyodokeza.

Tangu angalau mwanzoni mwa miaka ya 1990, kumekuwa na ushirikiano endelevu na wenye tija kati ya Ukristo na uhifadhi wa mazingira nchini Kenya. Mnamo mwezi wa Novemba mwaka 1991, David Gitari ambaye baadaye alikuwa Askofu Mkuu wa Kanisa la Anglikana nchini Kenya, aliongoza mfululizo wa mikutano na vipindi vya mafunzo ya Biblia vyenye ushawishi mkubwa katika kongamano la kitaifa la viongozi wa kanisa lililohusu mazingira na wajibu wa kanisa katika utunzaji wa mazingira.

Kufuatia hatua hiyo, mnamo mwezi wa Februari mwaka wa 1992, Baraza la Kitaifa la Makanisa la Kenya (NCCK), likishirikiana na vuguvugu la Green Belt Movement lililoanzishwa na Wangari Maathai, liliitisha Kongamano la Makanisa kuhusu Mazingira na Maendeleo jijini Nairobi. Lengo kuu lilikuwa ni kujadili zaidi namna makanisa na mashirika ya kidini kote nchini Kenya yangeweza kushirikiana ili kuhimiza na kutekeleza dhana ya usimamizi bora wa mazingira.  Jitihada zao zilizaa matunda wakati wa kuelekea mwishoni mwa karne hiyo, pale shirika la kwanza la kuhifadhi mazingira nchini Kenya lenye misingi ya Kikristo waziwazi, A Rocha Kenya (ARK), lilipoanzishwa.

Shirika la ARK lilianzishwa mwaka wa 1998, kwa kiasi fulani kutokana na vuguvugu pana la Kikristo la uhifadhi linalojulikana kama a rocha (neno la Kireno linalomaanisha “mwamba”), miaka kadhaa baada ya shirika la kwanza la A Rocha kuanzishwa nchini Ureno mwaka wa 1983. Tangu kuanzishwa kwake, ARK , likihamasishwa na lengo lake la “kufanya upendo wa Mungu kwa ulimwengu wake ujulikane kwa kuonyesha jinsi ya kuutunza kivitendo,” limejihusisha kikamilifu na juhudi za uhifadhi wa vitendo katika ukanda wa pwani ya kati ya Kenya na maeneo ya ndani ya pwani.

Tangu kuanzishwa kwake hadi leo, shirika la ARK limetekeleza shughuli za uhifadhi zinazoshirikisha jamii katika Msitu wa Arabuko-Sokoke ulioko Kaunti ya Kilifi; huu ni msitu mkubwa zaidi na uliohifadhiwa vyema zaidi wa eneo kavu la pwani katika Afrika Mashariki. Hivi karibuni, shirika la ARK limefanya kazi ya kuanzisha hifadhi ya asili yenye ukubwa wa zaidi ya ekari 7,000 (hekta 2,800) katika eneo la misitu ya Dakatcha, eneo muhimu la bayoanuwai (KBA) ambalo ni makazi ya spishi 13 zilizoorodheshwa katika Orodha Nyekundu ya IUCN, zikiwemo nne zilizoainishwa kuwa hatarini kutoweka , eneo ambalo limekuwa likikabiliwa na tishio linaloongezeka la ukataji miti kutokana na ongezeko la uzalishaji wa makaa na upanuzi wa haraka wa mashamba ya mananasi.

Ndani zaidi, shirika la Creation Stewards International (CSI; hapo awali Care of Creation Kenya) limekuwa likifanya kazi ya kukuza utunzaji wa mazingira ndani na karibu na Bonde la Ufa tangu 2005. Likizingatia mafunzo ya usimamizi wa uumbaji na kuelimisha viongozi wa kanisa, shirika la CSI linafanya kazi ya kuunganisha utunzaji wa uumbaji katika mafundisho ya kawaida ya kanisa huku likikuza misitu ya asili, uhifadhi wa bayoanuwai, na desturi endelevu za kujipatia riziki kupitia warsha za vitendo na matukio ya mafunzo.

Pengine mfano unaojulikana zaidi wa kuunganishwa kwa Ukristo na utetezi wa mazingira katika muktadha wa Kenya unaweza kuonekana katika maisha, kazi, na maandiko ya marehemu Maathai, mwanzilishi wa vuguvugu la Green Belt Movement na mwanamke wa kwanza wa Kiafrika kupokea Tuzo ya Amani ya Nobel. Ingawa harakati zake za kisiasa na za kimazingira ndizo zinazojadiliwa zaidi katika maandiko na maoni kuhusu maisha yake, kipengele kimoja cha kazi yake ambacho hakijapewa uzito unaostahili lakini kinavutia sana, ni namna alivyotumia dhana za kibiblia kuhusu usimamizi wa mazingira ili kuhamasisha na kuhalalisha kazi yake. Ingawa Maathai alikuwa na sababu za msingi za kuukosoa uhusiano wa Ukristo na ukoloni, ubaguzi wa kitamaduni, na unyang’anyaji wa ardhi, kitabu chake cha mwisho, Replenishing the Earth: Spiritual Values for Healing Ourselves and the World, kilichochapishwa mwaka mmoja tu kabla ya kifo chake, kimejaa marejeleo ya kibiblia yanayotumika kuweka msingi wa kiroho kwa ajili ya usimamizi wa mazingira.

Muhimu zaidi, moyo huu wa utetezi wa Kikristo wa kuhifadhi mazingira unaendelea kustawi nchini Kenya. Vikundi vipya vilivyoanzishwa, kama vile Young Theologians Initiative for Climate Action na Kenya’s Green Anglicans Movement, vinafanya kazi kulinda uadilifu wa uumbaji kote nchini Kenya. Zaidi ya hayo, Kanisa la Anglikana nchini Kenya limetangaza mwaka wa 2026 kuwa “mwaka uliotengwa kwa ajili ya kutunza mazingira” chini ya kaulimbiu ya “Ikolojia Kamilifu” yaani Wholesome Ecology. Jambo la msingi ni kwamba, juhudi hizi nyingi za utunzaji wa mazingira zinazoongozwa na kanisa zinaendeshwa na kuendelezwa na vijana wa Kenya, ambao wanazidi kutambua kuwa imani yao na utunzaji wa uumbaji havihitilafiani, bali vinasaidiana na kuimarishana.

Makala haya hayapendekezi kuwa Wakristo au kanisa wana ukiritimba wa namna sahihi ya kutekeleza uhifadhi au, kwa mapana zaidi, utunzaji wa mazingira. Historia inaonyesha wazi kuwa Wakristo wana rekodi isiyovutia sana katika nyanja hii. Vilevile, huu si jaribio la kusafisha rekodi ya Wakristo kuhusu mazingira kwa kujifanya kusahau mambo fulani huku yakikumbukwa mengine. Badala yake, lengo ni kulichukulia imani kwa uzito na kusema ukweli kuhusu mahusiano yenye nguvu, ya kuvutia, na mara nyingi yenye utata kati ya Ukristo na uhifadhi nchini Kenya.

Kama anavyodokeza Butler, Ukristo nchini Kenya ni nguvu ya kijamii yenye nguvu sana, ikiwa na zaidi ya 85% ya Wakenya wanaojitambulisha kama Wakristo. Kwa kundi kubwa la Wakenya wanaofuata imani hiyo, hii inaonyesha kwamba katika muktadha wa uhifadhi, Ukristo nchini Kenya hauwezi kuchukuliwa kama kitu kimoja. Kama utofauti wa usemi wa Ukristo nchini Kenya unavyoonyesha, imani, theolojia zake na matokeo yake ni ya wingi, yanapingwa, na yanaweza kuzalisha uhusiano wenye tija na uharibifu na mazingira na wakazi wake wasio wanadamu.

Badala ya kuliona suala hili kwa mtazamo finyu unaolichukulia kuwa kinyume kabisa na dhana ya uhifadhi, wataalamu na wadau wa uhifadhi wanaweza kukumbatia utajiri na utofauti wa nyanja mbalimbali za Ukristo na imani nyingine zote za kidini, katika kuongoza maamuzi na matokeo. Hakika, ili juhudi za uhifadhi ziwe na umuhimu wa dhati kwa jamii nchini Kenya na kwingineko, imani ya kidini inapaswa kuzingatiwa kwa uzito wa juu zaidi.

Peter Rowe alihitimu shahada yake ya uzamivu (Ph.D.) katika somo la jiografia katika Chuo Kikuu cha Edinburgh, Uingereza, mwaka wa 2025, ambako alifanya utafiti kuhusu uhusiano wa kihistoria na wa sasa kati ya Ukristo, uhifadhi wa mazingira, na kilimo nchini Kenya.

Picha ya bango: Makundi ya Waumini wa Kikristo nchini Kenya ambayo hayana majengo ya kanisa mara nyingi hukusanyika kwa ajili ya ibada chini ya kivuli cha miti. Picha kwa hisani ya AGWM Africa.

Maoni haya yalichapishwa kwa mara ya kwanza hapa kwa Kiingereza mnamo 10/04/2026

Utunzaji wa mazingira kwa mtazamo wa Sheikh: Nafasi ya dini katika kuifanya dunia kuwa bora kimazingira

Rastafari wanaogeuza taka kuwa silaha ya kuhifadhi mazingira katika kitongoji duni kikubwa zaidi Afrika

Kutambua ushiriki

Lynet Contributing Editor, Swahili

Ali Manzu Translator

Mada

DiniMazingiraSera za MazingiraSuluhu za UhifadhiUhifadhiUhifadhi Unaofanywa na JamiiUhifadhi wa NdaniUongozi wa UhifadhiAfrikaAfrika MasharikiKenya

Tazama mada