- Mahakama Kuu ilikosea kisheria kufuta ombi badala ya kulitupilia mbali.
- Suala kuwa na maslahi ya umma haitoi kinga dhidi ya muda uliowekwa kuwasilisha maombi.
- Ruaha ni moja ya maeneo muhimu ya uhifadhi wa wanyamapori nchini Tanzania.
- Tamko la kurekebisha mipaka ya Ruaha lilichapishwa kama Tangazo la Serikali mwaka 2023.
Mahakama ya Rufani ya Tanzania Mbeya, imesema ombi la kisheria lililowasilishwa baada ya muda uliowekwa na sheria linapaswa kutupiliwa mbali (dismissed) na siyo kufutwa (struck out), hata kama shauri hilo linahusu masuala ya maslahi ya umma.
Uamuzi huo ulitolewa katika Rufaa ya Madai Na.105 ya 2024, kati ya Mwanasheria Mkuu wa Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania dhidi ya Mathia Mligo na wenzake watatu waliotaka ruhusa ya kuomba amri za kimahakama kupinga tamko la Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania la Oktoba 20, 2023 kuhusu marekebisho ya mipaka ya Hifadhi ya Taifa ya Ruaha, maarufu kama “Tamko la Kurekebisha Mipaka ya Hifadhi ya Taifa ya Ruaha 2023.”
Jopo la majaji watatu wa Mahakama hiyo, Jaji Gerald Ndika, Benhaji Masoud na Yose Mlyambina baada ya kusikiliza rufani walikubaliana kuwa Mahakama Kuu ilikosea kisheria kwa kufuta ombi badala ya kulitupilia mbali baada ya kubaini kuwa liliwasilishwa nje ya muda uliowekwa.
Shauri hilo lilitokana na ombi lililowasilishwa Mahakama Kuu Aprili 9, 2024, likilenga kupata ruhusa ya kuomba amri za kimahakama kupinga tamko la Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania la Oktoba 20, 2023 kuhusu marekebisho ya mipaka ya Hifadhi ya Taifa ya Ruaha.
Rekodi ya shauri ilionyesha kuwa Mei 23, 2024, wakili wa walalamikaji, Jebra Kambole aliomba kuondoa ombi hilo baada ya kubaini kuwa maombi ya judicial review yalipaswa kushughulikiwa ndani ya siku 14 tangu kuwasilishwa na muda huo ulikuwa umepita.
Mahakama Kuu ilikubali ombi hilo na kulifuta shauri hilo huku ikitoa ruhusa kwa waombaji kulifungua upya.
Hata hivyo, Agosti 5, 2024, waombaji waliwasilisha tena ombi hilo, hatua iliyosababisha Mwanasheria Mkuu wa Serikali kupinga kwa hoja kwamba lilikuwa limewasilishwa nje ya muda wa kisheria.
Hoja za Serikali
Katika rufaa hiyo, Mwanasheria Mkuu aliwasilisha hoja kwamba, kwa mujibu wa Sheria ya Muda wa Kisheria (Law of Limitation Act), Cap 89, ombi lililowasilishwa nje ya muda linapaswa kutupiliwa mbali, siyo kufutwa.
Wakili wa Serikali Mkuu, Furtunatus Mwandu, akisaidiana na Wakili wa Serikali Mkuu Edina Mwamlima waliiomba Mahakama ya Rufani kuyatupilia mbali maombi yaliyowasilishwa baada ya muda wa kisheria.
Katika mawasilisho yao, Wakili Mwandu alidai kuwa Sheria ya Muda wa Mashauri (Law of Limitation Act) ndiyo inayotawala madhara ya shauri lililoanzishwa baada ya muda wa kisheria bila kupata kwanza ruhusa ya kuongeza muda.
Mwandu alidai kifungu cha 3 cha Sheria hiyo kinaelekeza kuwa shauri kama hilo linapaswa kutupiliwa mbali, huku akirejea uamuzi wa Mahakama katika kesi ya Hezron M. Nyachiya dhidi ya Tanzania Union of Industrial and Commercial Workers and Another pamoja na Barclays Bank (T) Limited dhidi ya Phylisian Hussein Mcheni.
Wajibu rufani
Wajibu rufani, wakiwakilishwa na Wakili Jebra walitetea uamuzi wa Mahakama Kuu wakisema kufuta shauri ndiyo njia sahihi pale shauri linapoondolewa kwa sababu za kiutaratibu, ikiwamo kutofuata muda uliowekwa na sheria.
Walidai kuwa kutupilia mbali shauri kungeweza kuwanyima haki ya kusikilizwa kwa hoja kwamba shauri halikuwa limewahi kusikilizwa na kuamuliwa kwa msingi wa hoja zake.
Wakili Jebra alitetea msimamo kwamba hatua iliyochukuliwa na Mahakama Kuu ya kulifuta shauri (striking out) ndiyo iliyokuwa sahihi.
Alidai kuwa dismissal inapaswa kutumika pale shauri linapokuwa limesikilizwa na kuamuliwa kwa kuzingatia hoja zake za msingi, wakati striking out inafaa pale shauri linapoondolewa kwa sababu za kiutaratibu, ikiwamo kutowasilishwa kwa wakati.
“Kuchelewa kwa Mahakama Kuu kuamua suala hilo ndani ya siku 14 hakukutokana na waliojibu rufaa, hivyo wateja wangu hawakupaswa kunyimwa haki ya kusikilizwa kwa sababu ya changamoto ya kiutaratibu ambayo haikusababishwa nao,” alidai Wakili Jebra.
Alidai hatua ya kulifuta shauri badala ya kulitupilia mbali iliweka nafasi kwa waliojibu rufaa kuendelea kutafuta haki kupitia taratibu nyingine za kisheria, akirejea pia Ibara ya 13(6)(a) ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977.
Wakili Jebra alidai kuwa suala hilo lilikuwa na maslahi makubwa kwa umma, kwa kuwa uamuzi wa kiutawala uliokuwa ukipingwa uliwahusu zaidi ya watu 21,252.
Alitaka Mahakama itumie tafsiri yenye kuangalia madhumuni ya sheria (purposive interpretation) katika kuoanisha Sheria ya Muda wa Mashauri na Sheria ya Marekebisho ya Sheria kuhusu Ajali za Kifo na Masharti Mengine (Law Reform (Fatal Accidents and Miscellaneous Provisions) Act).
Hata hivyo, katika majibu yake ya nyongeza Wakili wa Serikali Mkuu, Mwandu alisisitiza kuwa hakuna haja ya kutumia tafsiri hiyo kwa kuwa sheria iko wazi kwamba shauri lililopitwa na muda linapaswa kutupiliwa mbali.
Mahakama ya Rufani
Baada ya kusikiliza mawasilisho ya pande zote mbili, Mahakama ya Rufani haikukubaliana na hoja hizo. Ilisema kuwa ukweli kwamba shauri linahusu masuala ya sheria ya umma hauondoi wajibu wa kufuata muda uliowekwa kisheria.
Jopo lilisisitiza kuwa pale sheria inapoweka muda maalumu wa kuwasilisha ombi la kisheria, mahakama haiwezi kuupuuza muda huo bila msingi wa kisheria.
Mahakama pia ilieleza kuwa ruhusa ya kufungua upya shauri haiongezi muda wa kisheria wa kuwasilisha shauri.
Kwa mujibu wa uamuzi huo, pale muda uliowekwa unapokuwa umekwisha, mhusika anatakiwa kwanza kupata nyongeza ya muda endapo sheria inaruhusu, kabla ya kuanzisha tena shauri.
Mahakama ilisema, ikisisitiza kuwa ruhusa ya kufungua upya shauri haiwezi kufufua ombi ambalo tayari limekuwa limepitwa na muda.
Mahakama ilirejea pia uamuzi wa kesi ya Barclays Bank (T) Limited dhidi ya Phylisian Hussein Mcheni, ambapo ilithibitisha kuwa kutupilia mbali ndiyo amri sahihi kwa ombi lililowasilishwa nje ya muda.
“Hoja kwamba shauri lilihusu masuala ya maslahi ya umma haikutosha kuondoa utekelezaji wa muda uliowekwa na sheria.
“Masuala ya maslahi ya umma yanaweza kuwa muhimu, lakini hayatoi kinga dhidi ya muda wa kisheria ambao umewekwa kwa ajili ya kuwasilisha aina fulani ya madai au maombi.
“Mahakama ya Rufani iliridhika kuwa rufaa ya Mwanasheria Mkuu ilikuwa na msingi na hivyo iliikubali pamoja na gharama.
“Mahakama inafuta amri ya Mahakama Kuu iliyokuwa imefuta ombi hilo na badala yake inaamuru ombi hilo litupiliwe mbali,”lilisema Jopo.
Tamko la Kurekebisha Mipaka ya Hifadhi ya Taifa ya Ruaha la mwaka 2023 lilichapishwa rasmi kama Tangazo la Serikali Na. 754 la tarehe 20 Oktoba 2023 lililotolewa na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa mamlaka aliyopewa chini ya Kifungu cha 4 cha Sheria ya Hifadhi za Taifa, Sura ya 282.
Bunge lilipitisha azimio hili Septemba mwaka 2023 kufuatia kuridhiwa rasmi kupitia Bunge la Tanzania. Ruaha ilianzishwa rasmi kuwa Hifadhi ya Taifa mwaka1964 baada ya eneo hilo kuwa sehemu ya eneo la wanyamapori lililokuwa likilindwa tangu kipindi cha kabla ya uhuru.
Hifadhi hiyo imekuwa moja ya maeneo muhimu zaidi ya uhifadhi wa wanyamapori nchini Tanzania, hasa kwa tembo, simba, twiga, nyati na wanyama wengine.
Mwaka 2008 Hifadhi ya Ruaha iliunganishwa kiutawala na Usangu Game Reserve na hivyo kuongeza ukubwa wa eneo la uhifadhi. Ruaha ni sehemu muhimu ya Ikolojia ya Rungwa-Ruaha na ni miongoni mwa hifadhi kubwa na maarufu Tanzania.
Picha ya Bango: Vivutio kama hivi ni miongoni mwa mambo yanayoifanya hifadhi kuwa kivutio. Picha kwa hisani ya Hifadhi ya Ruaha.
Kutambua ushiriki
