Kati ya Ziwa Manyara na Tarangire, mstari kwenye ramani peke yake haukuwahi kuwa wa kutosha. Tembo, nyumbu, na wanyama wengine walipita kwenye ardhi iliyotumiwa na wafugaji na wakulima, ardhi ambayo barabara, mashamba na makazi yalikuwa yakizidi kusambaa.

Kulinda ushoroba huo kulihitaji zaidi ya kuweka mipaka: kulihitaji kuwashawishi watu waliokaa hapo kwamba wanyamapori walikuwa na nafasi katika mustakabali wao. Kulihitaji kukabiliana na hasara ya mifugo iliyouawa na wanyama wakali, migogoro kuhusu mgawanyo wa mapato, na kazi ngumu ya kuimarisha taasisi za mitaa.

John Gospel Yonazi Salehe, aliyefariki tarehe 19 Juni akiwa na umri wa miaka 71, alitumia sehemu kubwa ya maisha yake ya kazi kushughulikia changamoto kama hizo. Mtanzania huyu, aliyefunzwa katika taaluma ya misitu, alifanya kazi serikalini, kisha katika FAO, UNDP, WWF, na hatimaye African Wildlife Foundation, ambako alihudumu kama mkurugenzi wa Tanzania. Alifanya kazi kwa zaidi ya miongo minne katika sekta za misitu, maeneo ya wanyamapori, na miradi ya maendeleo katika Afrika Mashariki.

Kwa Salehe, uhifadhi ulikuwa wa vitendo na wenye msingi imara wa kijamii. Katika Nyanda za Maasai, alijikita katika kulinda ushoroba wa wanyamapori na kuimarisha Maeneo ya Usimamizi wa Wanyamapori yanayosimamiwa na jamii. Alitaka faida za uhifadhi ziwafikie wanajamii, akiunga mkono ujenzi wa mazizi yaliyoimarishwa ili kulinda mifugo dhidi ya wanyama wakali, na utoaji wa fidia kwa hasara zilizosababishwa na wanyamapori. Kwa mtazamo wake, jamii haikuwa hadhira inayosubiri maamuzi ya wengine; ilikuwa nguzo ya msingi ya jinsi uhifadhi unavyopaswa kufanya kazi.

Mtazamo huo huo uliongoza kazi yake katika sekta ya misitu. Katika maeneo ya kati ya Tanzania, ambapo uzalishaji wa mkaa na kilimo viliongeza shinikizo kubwa kwa misitu, Salehe alisisitiza kwamba hatua za kuzuia uharibifu wa misitu lazima ziambatane na njia mbadala za kujikimu.

Aliamini kwamba kuongeza tija ya kilimo, kuboresha mipango ya matumizi ya ardhi, na kuhakikisha umiliki salama wa ardhi vingeweza kupunguza shinikizo hilo. Watafiti waliochunguza baadaye mradi mmoja wa REDD huko Kondoa walitilia shaka baadhi ya madai kuhusu mafanikio ya mradi huo. Hata hivyo, msimamo wake wa msingi ulikuwa wazi: uhifadhi utadumu tu iwapo utakuwa na mantiki ya kiuchumi na kiutaasisi kwa watu wanaoishi katika maeneo hayo.

Hilo lilihitaji uvumilivu. Maeneo ya Usimamizi wa Wanyamapori yalileta migogoro kuhusu fedha, wawekezaji, matarajio, na mamlaka. Kazi hiyo ilihusisha utawala na uhifadhi wa mazingira, na maendeleo mara nyingi yalitegemea mipango na taratibu za ndani ambazo watu wa nje hawakuziona. Salehe alionekana kustawi katika mazingira kama hayo.

Mtazamo wake ulitegemea ushirikiano kati ya jamii, serikali, biashara, mashirika yasiyo ya kiserikali na wafadhili. Mtengenezaji wa filamu aliyemhoji mwaka 2014 alimkuta “mwenye ukarimu wa ajabu” na “mtu wa aina yake.” Wenzake baadaye walimkumbuka kwa uadilifu wake, hisia ya ucheshi, unyenyekevu, na utayari wake wa kuwaongoza wahifadhi wachanga.

Alianza kazi katika sekta ya uhifadhi katika miaka ya 1970, na hata baada ya kustaafu, aliendelea kuongoza mashirika na kushauri wengine. Alijiunga na Tanzania Forest Conservation Group mwaka 1994 na kuwa kiongozi wake mwaka 2012. Pia aliwahi kuongoza Tanzania Association of Foresters na kushiriki katika uongozi wa Community Wildlife Management Area Consortium, na alikuwa miongoni mwa waanzilishi wa Nature Tanzania.

Katika Nature Tanzania, uhifadhi wa ndege ukawa njia nyingine ya kukabiliana na suala lile lile kubwa: jinsi ya kulinda makazi ya wanyamapori, huku ukiwapa Watanzania motisha na uwezo wa kuyalinda wenyewe.

Kama Nature Tanzania ilivyokumbuka, Salehe aliamini kwamba uhifadhi ni mali ya watu. Kauli hiyo inaweza kusikika kuwa pana, lakini inaendana na namna alivyofanya kazi kwa vitendo. Kazi yake ilihusisha mikutano, mipango ya matumizi ya ardhi, bajeti na mazungumzo, pamoja na miaka ya kujenga na kudumisha ushirikiano. Katika maeneo aliyofanyia kazi, hayo ndiyo yaliyohitajika ili uhifadhi udumu.

Picha ya bango: John Salehe. Kwa hisani ya AWF.

Habari hii ilichapishwa kwa mara ya kwanza hapa kwa lugha ya Kiingereza mnamo tarehe 15/08/2026.

Kutambua ushiriki

Lynet Mhariri

Mada

Filosofia ya UhifadhiJamii AsiliMabadiliko ya Matumizi ya ArdhiMaendeleo ya JamiiMgogoro wa Binadamu na WanyamaporiMigogoro ya ArdhiSuluhu za UhifadhiUanaharakatiUendelevuUhifadhiUhifadhi Unaofanywa na JamiiUhifadhi wa MisituUhifadhi wa NdaniUhifadhi wa WanyamaporiUongozi wa UhifadhiUsimamizi wa Misitu wa JamiiUstawi wa WanyamaWanyamaWanyama maarufuWanyamaporiAfrikaAfrika MasharikiTanzania

Tazama mada