KAJIADO, Kenya – Shinikizo linaendelea kuongezeka dhidi ya Serikali ya Kenya ikitakiwa kufanya uchunguzi wa kina na huru kuhusu vifo vya tembo 15 katika mfumo wa ikolojia wa Amboseli. Hii ni siku chache tu baada ya Mkurugenzi Mkuu wa Kenya Wildlife Service (KWS) Erustus Kanga kuthibitisha kwamba wanyama hao walikufa baada ya kumeza sumu ya sianidi.

KWS ilithibitisha kwamba sianidi ndiyo iliyosababisha vifo hivyo, na ilisema labda tembo walipata sumu hiyo kupitia maji yaliyochafuliwa na dawa ya kuua wadudu iliyonyunyiziwa kwenye mashamba ya nyanya katika eneo la Kimana. Hata hivyo, shirika hilo bado halijabainisha kama vifo hivyo vilikuwa vya bahati mbaya au vilifanywa kwa makusudi.

KWS iliiambia Mongabay kwamba uchunguzi unaendelea ili kuthibitisha matokeo ya maabara mbalimbali zinazoshiriki katika kuchunguza vifo hivyo vilivyotokea kati ya 24 Juni na 24 Julai 2026.

“Maabara mbalimbali zimebadilishana sampuli ili kila moja ithibitishe matokeo ambayo tayari yanasubiriwa na umma. Maabara zinahitaji angalau siku 14 kukamilisha zoezi hili,” Mkurugenzi wa Mawasiliano wa KWS Duncan Wanyama aliiambia Mongabay kwa simu.

Maabara zinazohusika ni pamoja na Maabara ya Mkemia wa Serikali na ya Chuo Kikuu cha Nairobi.

Matokeo kutangazwa

KWS ilisema itatangaza matokeo yoyote muhimu ya uchunguzi kutoka eneo la tukio na  vipimo vya maabara. “Wachunguzi watahakikisha wanapata kiini cha suala hili. Sampuli zinazobadilishwa ni pamoja na damu, ini na baadhi ya vimiminika vingine vya mwili vilivyokusanywa kutoka kwenye mizoga hiyo. Jana, maabara moja iliomba sampuli za damu zaidi. Kila maabara ilikuwa imechukua vielelezo tofauti vya sampuli, na sasa zinahitaji kupima zile ambazo hazikuchukuliwa awali,” Wanyama aliiambia Mongabay, bila kueleza ni maabara ipi inashughulikia sampuli ipi.

Aliongeza kuwa uchunguzi unaoendelea katika eneo la tukio bado haujakamilika.

Wakati huohuo, wachunguzi wametakiwa kupanua wigo wa uchunguzi. Geno Insights, jukwaa linalotoa maoni ya kimkakati na uchambuzi wa kikanda kuhusu maendeleo ya kiuchumi na ubunifu barani Afrika, limehimiza mamlaka za Kenya kuchunguza uhusiano unaohusiana na shughuli za uchimbaji dhahabu, zile za kisheria na zisizo za kisheria, na si tu kuzingatia mgongano wa binadamu na wanyamapori pamoja na uwezekano wa sumu ya bahati mbaya.

Katika maoni yaliyochapishwa kwenye ukurasa wake wa X, Geno Insights iliitaka KWS, Idara ya Upelelezi wa Makosa ya Jinai, Mamlaka ya Taifa ya Usimamizi wa Mazingira na Idara ya Serikali ya Madini kupima maji, udongo na mimea kwa uchafuzi wa sianidi; kukagua maeneo ya usindikaji dhahabu yenye leseni na yanayoshukiwa kufanya kazi haramu; kufuatilia mnyororo wa usambazaji wa sianidi ya viwandani ili kutambua uwezekano wa uelekezaji mbaya; na kutumia picha za setilaiti pamoja na ufuatiliaji wa angani kugundua maeneo ya uchimbaji yasiyoidhinishwa, mabwawa ya taka za madini, au shughuli za uchujaji wa madini kwa kuyamwagilia kemikali kwenye lundo la mchanga au mawe yenye madini.

“Uhusiano na uchimbaji dhahabu bado ni nadharia, si sababu iliyothibitishwa. Kuwa kwake mstari mkuu wa uchunguzi kutategemea matokeo ya toksikologia, sampuli za mazingira, na ushahidi unaounganisha uchafuzi wa sianidi na shughuli za uchimbaji madini,” ilisema.

Geno Insights ilieleza kwamba tofauti na dawa nyingi za kilimo ambazo hutegemea organophosphates au carbamates, sodium cyanide ndiyo kemikali ya kawaida inayotumika duniani kote katika uchimbaji dhahabu kupitia mchakato wa cyanidation (leaching).

“Kama kuna shughuli za usindikaji dhahabu za kijamii au zisizoidhinishwa ndani au karibu na mfumo wa ikolojia wa Amboseli-Kajiado, uchafuzi wa sianidi unaweza kutoka katika shughuli za uchimbaji madini badala ya chambo cha sumu,” iliongeza.

Geno Insights pia ilieleza hali kadhaa zinazostahili uchunguzi. “Moja ni uvujaji kutoka kwa mabwawa ya taka za madini, ambapo taka zilizochafuliwa na sianidi kutoka kwa usindikaji dhahabu huhifadhiwa. Maeneo yanayosimamiwa vibaya au yanayofanya kazi haramu yanaweza kutoa mtiririko wa sumu kwenye mito, vijito vya msimu, au maeneo ya maji yanayotumiwa na wanyamapori. Uwezekano mwingine ni maeneo ya muda ya heap-leaching, ambayo mara nyingi hayakosi vizuizi sahihi na ulinzi wa mazingira. Ya tatu, ingawa si ya kawaida, ni matumizi ya makusudi ya sianidi ya viwandani kuua wanyamapori.”

BBC iliripoti kwamba wahifadhi kadhaa waliieleza kwamba taarifa zilizotolewa na KWS hazitoshelezi. Hali hiyo ilikuwa pia kwa wakulima wa eneo hilo ambao BBC ilikuwa imezungumza nao. “Tumeishi na wanyamapori hawa kwa miongo mingi na hatujakutana na hali kama hii,” Daniel Nina, anayewakilisha baadhi ya wamiliki wa ardhi katika eneo hilo, aliambia BBC.

Daktari wa mifugo mkuu wa KWS, Dkt Isaac Lekolool, aliiambia BBC kwamba walikuwa wamepata athari za sianidi katika sampuli zilizochukuliwa kutoka kwenye matumbo ya tembo, na kwamba hawakukataa uwezekano wa sumu ya makusudi.

“Ni vigumu kusema kwa sababu hatujawahi kukutana na matukio ya aina hii. Ni kama tukio la pekee, na lilitokea ndani ya kipindi cha takriban mwezi mmoja,” Lekolool aliiambia BBC.

Capital FM nayo iliripoti wito wa uchunguzi huru kutoka kwa mashirika kadhaa ya uhifadhi. “Muungano huo, unaojumuisha Africa Network for Animal Welfare, Nature Kenya, Kenya Organic Agriculture Network, Biodiversity and Biosafety Association of Kenya na Route to Food Initiative, ulisema tukio hilo linapaswa kushughulikiwa kama dharura ya kitaifa ya mazingira inayohitaji hatua za haraka.”

Tarehe 31 Julai, Kanga alisema eneo la Kajiado, ambalo Amboseli lipo ndani yake, linapokea idadi kubwa ya watalii, na kwamba vifo hivyo vina uwezekano wa kuathiri utalii. Alizungumza pia kuhusu ongezeko la watu nchini Kenya na mabadiliko ya matumizi ya ardhi kama sehemu ya mzigo unaosababisha msongo katika mfumo wa ikolojia wa Amboseli.

“Mandhari tunayoshiriki na wanyamapori imebadilika mfululizo katika miaka 60 iliyopita… mabadiliko ya matumizi ya ardhi na ubadilishaji wa maeneo muhimu kuwa mashamba na makazi umesababisha msongo mkubwa,” alisema. “Sehemu kubwa ya mandhari ya Kajiado inabadilishwa kuwa kilimo,” aliongeza.

Hakuna mnyama mwingine, zaidi ya tembo 15 hao, aliyeripotiwa kufa kwa kumeza sianidi hicho hicho.

Picha ya bango: Operesheni ya kuhamisha tembo katika moja ya mbuga za kitaifa za Kenya mwaka wa 2025. Picha kwa hisani ya KWS.

Kenya inachunguza vifo vya kutatanisha vya tembo 15 katika mfumo wa ikolojia wa Amboseli

Kenya investigates mysterious deaths of 15 elephants in Amboseli

Kutambua ushiriki

Joycebazira Mhariri

Mada

Mgogoro wa Binadamu na WanyamaporiUtaliiUtalii wa MazingiraUtawalaUthibitishoUwaziUzuri wa KiikolojiaWanyamaWanyama maarufuWanyamaporiWenyeji wa AsiliAfrikaAfrika MasharikiKenya

Tazama mada