PEMBA, Tanzania — Kufanya doria baharini si aina ya kazi ambayo wanawake wengi katika Kisiwa cha Pemba nchini Tanzania wanatarajiwa kufanya. Hata hivyo, kwa Amina Gharib Issa, amekuwa akifanya kazi hiyo katika miaka ya hivi karibuni.

Issa, mwenye umri wa miaka 55, ametumia muda mwingi baharini akiwa mvuvi. Lakini samaki walipoanza kupungua na jamii ilipoanza kutekeleza vipindi vya kufunga maeneo ya uvuvi kwa muda ili kuruhusu viumbe vya baharini kuzaliana tena na kurejesha idadi yake, alichukua jukumu la kusaidia doria katika maji ili kuhakikisha sheria zinafuatwa.

Yeye ni mmoja wa watu saba katika timu ya doria ya jamii ambayo huenda kufanya doria baharini mara nane kwa mwezi, kuangalia boti, zana za uvuvi na leseni. Kazi hiyo inachukua muda mrefu majini, wakati mwingine katika hali mbaya, kwa malipo ya takriban $8 kwa siku.

Katika sehemu kubwa ya Pemba, wanawake hushiriki sana katika uvuvi, lakini kupiga doria mbali na ufukwe na wanaume ni jambo jingine. Jamii hiyo ina idadi kubwa ya Waislamu, na majukumu ya kijinsia yanaweza kuchunguzwa kwa karibu.

“Baadhi ya wanawake hawaruhusiwi na waume zao,” Ali Said Hamad, mjumbe wa timu ya Mwambao, alisema, akielezea mojawapo ya sababu zinazowafanya wanawake wengi wasijiunge. Hamad ametumia muda mwingi baharini, si kama afisa wa utekelezaji bali akisaidia kutekeleza programu za uhifadhi zinazoongozwa na jamii.

Kwa wanawake wanaofanya doria baharini, usaidizi wa familia unaweza kuleta mabadiliko. Issa alisema mume wake aliuunga mkono uamuzi wake wa kushiriki.

Kazi yake ni sehemu ya juhudi pana za uhifadhi zinazoongozwa na jamii zinazoungwa mkono na Kikundi cha Jamii za Pwani (Mwambao Coastal Community Network), ambalo linafanya kazi na jamii za pwani nchini Tanzania ili kuimarisha usimamizi wa ndani wa bahari.

Huko Pemba, hii imejumuisha kusaidia jamii kuandaa vipindi vya kufungwa kwa maeneo ya uvuvi, kufanya kampeni za uhamasishaji, na kusaidia timu za doria zenye lengo la kupunguza uvuvi haramu na haribifu.

Wafuasi wa kielelezo hicho wanahoji kuwa uhifadhi una uwezekano mkubwa wa kufanikiwa wakati jamii zinasaidia kubuni sheria na kushirikishwa katika utekelezaji wake.

Wanawake wanaopiga doria wasimulia hadithi zao

Kwa wanawake waliohojiwa na Mongabay, mbinu hiyo inaonekana kuzalisha matokeo fulani. Mongabay ilifuatana na doria mbili za wanajamii katika bahari inayozunguka kisiwa cha Pemba, zilizopangwa na mashirika yanayounga mkono mpango wa usimamizi wa bahari. Hata hivyo, ripoti na mahojiano yalifanywa kwa kujitegemea.

Fatma Omar Ali, mwenye umri wa miaka 49, alisema wanawake walijiunga na doria baada ya kushuhudia uharibifu wa rasilimali za baharini unaosababishwa na uvuvi haramu na haribifu.

“Tumeona kwamba rasilimali zetu zinaharibiwa na baadhi ya wavuvi,” Ali, akizungumza kwa Kiswahili, alisema kupitia mkalimani. “Kwa hivyo tuliamua kushiriki katika usimamizi ili rasilimali zitusaidie leo na kizazi kijacho.”

Mwanachama mwingine wa doria, Asha Sufiani, mwenye umri wa miaka 29, alisema uvuvi haramu umepungua tangu doria zilipoanza, hata kama tatizo halijatoweka.

“Tumshukuru Mungu; shughuli haramu zimepungua,” mkalimani alisema, akielezea maoni yake. “Mwanzoni, ilikuwa mbaya sana. Lakini sasa, kuna kupungua kwa shughuli haramu za uvuvi kwa sababu ya kuchukua jukumu hili katika doria.”

Kwenye doria, timu hurekodi majina ya waendeshaji wa boti, aina ya vifaa wanavyotumia, kama wana leseni, na idadi ya watu walioko ndani ya boti.

Hata hivyo, mamlaka yao ina mipaka. Moja ya changamoto kubwa, kwa mujibu wa askari wa doria na wafanyakazi wa shirika lisilo la kiserikali linalosaidia usimamizi wa rasilimali za baharini Pemba, ni kwamba timu za jamii mara nyingi hukosa mamlaka ya kisheria ya kuwakamata wanaokiuka sheria au kuchukua hatua za kisheria wao wenyewe. Iwapo afisa wa uvuvi yuko, zana haramu zinaweza kutaifishwa na mvuvi kukamatwa. Bila afisa wa uvuvi, timu za doria hazina chaguo jingine isipokuwa kurekodi majina, kutoa onyo na kupeleka kesi kwa mamlaka za wilaya.

“Iwapo mvuvi atakataa, wanarekodi majina yao,” Ramadhani Omary Saidi, mfanyakazi wa eneo la Mwambao, aliielezea Mongabay. Kesi hiyo inawasilishwa kwa afisa wa uvuvi wa wilaya ambaye anaweza kufuatilia.

Changamoto hutokea pale askari wa doria katika jamii wanapobaini wahalifu lakini hawana mamlaka ya kuchukua hatua zaidi. Doria za jamii zinaweza kubaini shughuli haramu, lakini utekelezaji utategemea mamlaka za nje na iwapo mamlaka hizo zitachukua hatua. Kiutendaji, mbinu hiyo hufanya kazi vyema zaidi wakati jamii za mitaa zinasalia kushiriki, na mamlaka za serikali hufuatilia ukiukaji unaporipotiwa.

Afisa wa eneo hilo, akizungumza kwa sharti la kutotajwa jina lake, aliiambia Mongabay kwamba juhudi za utekelezaji wakati mwingine zinaweza kudhoofishwa na ushawishi wa kisiasa. Kulingana na afisa huyo, watu wanaoshutumiwa kwa kukiuka kanuni za uvuvi za jamii, mara kwa mara wameachiliwa kufuatia kuingilia kati kutoka kwa wanasiasa wa eneo hilo ambao wanadai kuwa watuhumiwa hao ni wafuasi wao au wapiga kura.

Khamis Sharif Haji, askari wa doria, alisema kundi lao pia linafanya kazi na vifaa duni. Mashua yao ni ya zamani, alisema, na hata injini yake imechakaa. Makoti ya mvua na buti husaidia, lakini washiriki wa doria walisema wanahitaji vifaa bora vya kujikinga na usaidizi thabiti. Haji pia alisema utafiti zaidi unahitajika katika maeneo yaliyofungwa ili kuelewa iwapo juhudi za uhifadhi zinafanya kazi, haswa wakati shinikizo la hali ya hewa linakua. Ongezeko la joto la bahari, kuongezeka kwa usawa wa bahari na kuongezeka kwa uwezekano wa dhoruba vyote vimeathiri uvuvi katika eneo hilo.

Hata hivyo, changamoto hizo hizo zinaonyesha kile ambacho doria za jamii zinaweza na haziwezi kufanya peke yao. Ikilinganishwa na mifumo mingine ya utekelezaji, mbinu hii inaweza kuwa polepole na ina uwezo mdogo wa utekelezaji. Lakini pia imejikita moja kwa moja katika ushiriki wa jamii za wenyeji na katika wazo kwamba watu wanaweza kuzilinda rasilimali wanazohisi kuwajibika nazo, anasema Lorna Slade, mmoja wa waanzilishi wenza wa Mwambao.

Msaada wa jamii ni muhimu

Msaada huo wa jamii ni muhimu katika maeneo kama Pemba, ambako familia zinategemea bahari kwa chakula na kipato. Wanawake katika uvuvi mara nyingi huuza, kusindika au kukusanya mazao ya baharini, lakini baadhi, kama Issa, pia huvua moja kwa moja. Kwa upande wake, kujiunga na doria hakumaanishi kuuacha ulimwengu huo nyuma. Ilimaanisha kuilinda bahari na rasilimali zake.

Wanachama wa doria wanasema tayari wanaona baadhi ya mabadiliko, hasa kuhusiana na kufuata masharti ya leseni na wavuvi wa ndani. Kampeni za uhamasishaji zilizofanywa na mashirika yasiyo ya kiserikali zinazofanya kazi mashinani pia zimesaidia kuleta wakazi zaidi katika mazungumzo kuhusu kufungwa kwa maeneo ya uvuvi na usimamizi wa rasilimali za baharini.

Kielelezo hicho si rahisi au kamili, kulingana na wale waliohojiwa. Wanawake bado wanakabiliwa na vikwazo vya kijamii vya kujiunga na timu za doria. Doria za jamii bado hazina mamlaka kamili ya utekelezaji. Aidha, kesi zinapovuka kiwango cha jamii, matokeo yanaweza kuwa nje ya uwezo wa jamii kuyadhibiti.

Licha ya changamoto hizo, Issa amejitolea kutekeleza majukumu yake. Takriban siku nane kila mwezi, anajiunga na timu ya wanaume kukagua boti, kuzungumza na wavuvi na kuangalia zana haramu.

Inaweza kuwa kazi yenye hatari kubwa na changamoto nyingi, lakini katika maji ya Pemba, ambako uhifadhi unategemea zaidi ushirikishwaji wa wenyeji kama unavyotegemea ushiriki wa wananchi, wanawake kama Issa wamekuwa baadhi ya nyuso zinazoonekana zaidi za jitihada hizo.

Picha ya bango: Kufuatia mashauriano ya jamii, baadhi ya wanaume wanawaruhusu wanawake kujiunga na timu za doria za wavuvi, Mongabay ilibaini wakati wa safari ya kuripoti kisiwani Pemba. Picha na David Akana/Mongabay.

Kutambua ushiriki

Lynet Mhariri

Ali Manzu Translator

Mada

BahariBahari ya KinaBiashara EndelevuBioanuai wa BahariniChakulaFedhaHaki ya TabianchiHaki za BinadamuHaki za KimazingiraHaki za Wenyeji wa AsiliHalijotoHifadhiHuduma za MazingiraIkolojiaMabadiliko ya TabianchiMajiMfumo Ikolojia wa BahariniMikokoMisitu ya KitropikiOngezeko la Joto BahariniUhifadhi wa BahariniUvuviUvuvi wa Kupita KiasiAfrikaAfrika MasharikiTanzania

Tazama mada