- Kutokana na ukuaji wa miji na makazi ya watu kuharibu misitu ya asili, miji ya Afrika inazidi kukumbwa na kelele nyingi za wingi wa magari, utoaji wa hewa mbaya, na maendeleo ya “pori la gumu”.
- Kwenye mji mkuu wa Kenya, Nairobi, misitu ilipungua kutoka asilimia 14 mwaka 1976 hadi asilimia 3.3 mwaka 2000. Uoto asili wa jiji hilo pia ulipungua kutoka asilimia 15 mwaka 1979 hadi asilimia 2.7 mwaka 2000.
- Tangu mwaka 2007, mbinu ya urejeshaji inayojulikana kama Miyawaki imefanikiwa kuanzisha misitu midogo katika maeneo matatu katika mji mkuu, Nairobi, ikipanda zaidi ya miche 236,212 kati ya mwaka 2011 na 2020.
- Mradi umezinufaisha jamii kwa kutoa miche ya miti na kusaidia shughuli za utunzaji wa misitu; mkazi mmoja ametoa zaidi ya miche 30,000 kwa kampuni ya upandaji miti na kwa sasa anafanya kazi kwenye miradi yao.
NAIROBI, Kenya — Miji mingi ya Kiafrika hivi sasa inasifika kwa kelele za magari na utoaji wa hewa chafu, na inageuka kuwa misitu isiyo na mipaka huku ukuaji wa miji ukishika kasi na makazi ya watu yakipunguza idadi ya misitu ya asili.
Lakini, katika jiji kubwa la Nairobi nchini humo, mbinu ya kipekee ya kurejesha hali ya awali inayojulikana kama Miyawaki inarejesha mifumo ya ikolojia ya eneo husika, ambayo imepotea kutokana na kuenea kwa miji na mahitaji yanayoshindana. Chini ya mbinu hiyo, visiwa vya misitu hupandwa katika maeneo ya mijini.
Mbinu hiyo, ambayo ni ya kipekee ya upandaji miti na urejesho wa ikolojia, ilibuniwa na mtaalamu wa mimea wa Kijapani anayejulikana kwa jina Akira Miyawaki.
Ili kuonyesha kiwango cha kupotea kwa maeneo ya kijani, kwa mujibu wa Taasisi ya Kimataifa ya Utafiti wa Mifugo yenye makao yake makuu Nairobi, eneo lililofunikwa na misitu jijini humo lilipungua kutoka asilimia 14 hadi asilimia 3 kati ya mwaka 1976 na 2000. Zaidi ya hayo, maeneo yaliyofunikwa na vichaka yalipungua kutoka asilimia 22 hadi asilimia 13 katika kipindi hicho hicho.
Mbinu ya Miyawaki ilianzishwa katika miaka ya 1970, madhumuni yake ya msingi yakiwa kugeuza kijani kibichi ndani ya eneo dogo za ardhi. Hii inahusisha upandaji wa aina za miti asilia ambazo hukua haraka na kutengeneza mwavuli mnene katika ardhi iliyoharibiwa.
Kwenye jaribio la Kenya, jumla ya spishi 16 zilichaguliwa: Schrebera alata, Rawsonia lucida, Cassipourea malosana, Vepris simplicifolia, Drypetes gerrardii, Elaeodendron buchananii, Croton megalocarpus, Brachylaena huillensis, Calodendrum capense, Warleagueasia, Warleasia, Ficus ulaya, Ficus ulaya ssp. africana, Olea capensis ssp. hochstetteri, Ehretia cymosa, Markhamia lutea na Cordia africana.
Msitu mzuri wa asili huvutia si tu watalii na wapenda mazingira, bali pia hufanya kazi ya kunyonya hewa ya ukaa na kuboresha mazingira kwa kuhifadhi maji na kuzalisha mabaki ya kiasili (biomass), hivyo kutoa huduma muhimu za kiikolojia.
“Mbinu ya Miyawaki inatoa mbinu bora zaidi ya kuunda misitu ya asili katika maeneo madogo yenye ukuaji wa haraka na gharama ndogo za matengenezo,” anasema Samuel Kiboi, mwanachama wa kitivo katika idara ya biolojia katika Chuo cha Biolojia na Sayansi ya Fizikia jijini Nairobi. Kiboi ni mmoja wa watafiti wa timu inayoongoza utafiti wa Miyawaki nchini Kenya.
“Mbinu hiyo ni muhimu kwa ajili ya kuunda misitu midogo ya asili katika maeneo ya mijini,” anaongeza Kiboi, ambaye pia ni profesa msaidizi wa ikolojia na sayansi ya mazingira.
Tangu mwaka wa 2007, mradi wa Miyawaki wa Kenya umefanikiwa kuanzisha misitu midogo nchini, ikiwa ni pamoja na katika maeneo matatu jijini Nairobi ambapo wamepanda zaidi ya miche 236,212.
“Tumeanzisha misitu mingi midogo midogo kwenye Chuo Kikuu cha Nairobi kampasi ya Chiromo, ambako mashamba yalipandwa kati ya mwaka 2012 na mwaka 2018,” Kiboi anaiambia Mongabay. “Zaidi ya hayo, misitu mingine midogo imependwa katika Msitu wa Barabara ya Ngong na msitu mkubwa zaidi ndani ya Msitu wa Karura kwa kipindi cha miaka kadhaa.”
Hata hivyo, ingawa mbinu ya Miyawaki ina faida nyingi kama vile uotaji wa haraka na kuongeza utofauti wa bioanuwai, mibnu hiyo imetajwa kuwa na changamoto kadhaa, kama vile hitaji la rasilimali nyingi – nguvu kazi, vifaa na ardhi – na pia kuna uwezekano wa kuleta madhara. Aidha chini ya mbinu hiyo kuna ugumu wa kuchagua spishi zinazofaa na pia kuna hitaji la matunzo ya mara kwa mara.
“Changamoto ni kwamba, kwanza, mtu anapaswa kuelewa muundo wa spishi asilia katika eneo hilo. Hii inaitwa uoto wa asili unaowezekana, anasema Kiboi, ambaye alifanya wasilisho la mtandaoni kwenye Jukwaa la Afrika la Misitu ya Mijini mjini Johannesburg, Afrika Kusini, mnamo mwezi Machi kuhusu uzoefu wake wa kutumia mbinu ya Miyawaki kuunda misitu midogo katika mazingira ya mijini nchini Kenya.
Anasema kuwa jambo hili linaweza kufanyika tu kwa kufanya tafiti za kisayansi katika maeneo ya misitu ambayo hayajavurugwa sana ndani ya mfumo wa ikolojia unaozunguka.
“Kwa upande wetu, tulifanya hivi kwa kuchunguza muundo wa uoto katika maeneo ya misitu ambayo hayajasumbuliwa kiasi sehemu za Ngong, Oloolua, Barabara ya Ngong na misitu ya Karura. Ni kutokana na data hizi ambapo uteuzi wa spishi kwa ajili ya kurejesha au kuunda misitu midogo unafanywa.”
“Jambo zuri ni kwamba, mara data za msingi zitakapopatikana, misitu iliyoteuliwa katika eneo hilo inaweza kufanyika bila kupitia mchakato huo tena,” Kiboi anasema.
Anaongeza kuwa changamoto nyingine ni upatikanaji wa miche, ambao unaweza kuwa mgumu kwa kuwa vitalu vingi vitakuza kile kinachohitajika sana.
Mwanzoni, upatikanaji wa mbegu unaweza kuwa changamoto kwa kuwa ni lazima mtu ajue lini na wapi pa kupata mbegu hizo, na pia ajue namna ya kukuza kila spishi. Tatu, kutokana na hitaji la kupanda miti kwa wingi katika eneo dogo, mbinu hii inaweza kuwa ghali, lakini mara tu msitu unapokua, faida zinazopatikana huzidi gharama za mwanzo kwa kiwango kikubwa.”
Kuhusu madai kuwa mbinu hii inaweza kuvuruga spishi zisizo za asili, Kiboi anafafanua kuwa iwapo lengo ni kuanzisha msitu mdogo wenye uoto wa asili wa eneo hilo, basi hakuna uvurugaji wa spishi zisizo za asili.
“Iwapo lengo ni mandhari tu au mapambo ya mazingira, basi hilo linawezekana. Hata hivyo, hakuna haja ya kuchanganya mbinu hizi mbili.”
Simon Kage, mkurugenzi katika shirika la Integrated Forest Consultancy and Management Services lenye makao yake makuu nchini Kenya – kampuni iliyopewa kandarasi na Chuo Kikuu cha Yokohama City cha Japan kutekeleza mradi huo katika miji ya Nairobi na Nakuru, anasema gharama za awali za mbinu hiyo zinaweza kuwa kubwa kutokana na idadi kubwa ya miche itakayotumika.
“Katika mradi wa kawaida wa upandaji miti, kwa kawaida tunatumia kati ya miche 1,000 hadi 1,100 kwa hekta (ekari 2.47). Lakini kwa Miyawaki, ni sharti tutumie miche kati ya 8,000 na 10,000 kwa hekta kwa kuwa miche lazima ipandwe karibu sana”, Kage anaiambia Mongabay,
Anabainisha kuwa gharama za matengenezo hubakia chini sana pindi misitu inapoanzishwa. “Gharama zinazofuata za kutunza misitu (zinapoanzishwa) hazifai kuwa sifuri kwa sababu mwavuli huziba spishi zote vamizi – na spishi asili zinazofuatana tu zinazoweza kukua.”
Anabainisha kuwa gharama za matunzo hubaki kuwa ndogo sana mara tu misitu inapokomaa.
“Gharama za matunzo baada ya misitu kukua huwa ni ndogo sana au hazipo kabisa kwa sababu kivuli cha miti hukandamiza kabisa mimea vamizi — na ni spishi za asili tu ndizo huweza kuendelea kukua,” anasema.
Mbinu hii ina manufaa makubwa kwa jamii kupitia usambazaji wa miche na shughuli za utunzaji wa misitu.
Kulingana na Joseph Kamau Machina, mkazi wa Karura, mradi huo umenufaisha sana wakazi wa eneo hilo.
“Binafsi, nimesambaza zaidi ya miche 30,000 kwa kampuni tangu mradi uanze miaka michache iliyopita. Kwa sasa, nimeajiriwa kupalilia miche katika Msitu wa Karura, kujaza nafasi ya miti iliyokufa na kuinyunyizia dawa mara kwa mara,” anaiambia Mongabay.
Picha ya bango: Msitu wa Loita nchini Kenya. Picha na Rhett A. Butler wa Mongabay.
Habari hii ilichapishwa kwa mara ya kwanza hapa kwa lugha ya Kingereza mnamo tarehe 28/03/2025.
