- Kufukuzwa kwa muda mrefu kwa jamii ya asili ya WaOgiek kutoka Msitu wa Mau nchini Kenya, ambao serikali inawalaumu kwa ukataji miti, hakujasaidia kupunguza kasi ya upotevu wa misitu, data ya setilaiti inaonyesha.
- Uamuzi wa mahakama ya haki za binadamu wa mwaka 2017 ulitambua WaOgiek kama wamiliki wa jadi wa Msitu wa Mau na ikaamuru serikali ya Kenya kuwafidia, lakini tangu wakati huo ni hatua chache tu zimechukuliwa.
- Data ya awali ya satelaiti na picha za mwaka 2024 zinaonyesha Msitu wa Mau unakabiliwa na upotevu mkubwa wa mitimwaka huu, licha ya serikali kuwatimua zaidi ya WaOgiek 700 mnamo Novemba mwaka 2023.
- Mhifadhi mkuu wa misitu nchini ametilia shaka matokeo yanayoonyesha ongezeko la ukataji miti, huku afisa wa juu anayehusika na jamii za wachache na walio pembezoni akidai kuwa jamii zinazoishi misituni zinaweza kuwa na tabia ya kuharibu mazingira.
Katika uamuzi wa kihistoria wa Mei mwaka 2017, Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu ilithibitisha hadhi ya jamii asili ya WaOgiek kama wamiliki tangu mababu wa Msitu wa Mau nchini Kenya na kuamuru serikali kulilipa kundi hilo kwa hasara ya nyenzo na maadili, kuwapa hati miliki ya pamoja ya ardhi ya mababu zao, na kurekebisha sera na sheria zinazowanyima watu hao asili haki zao. Novemba 12 mwaka huu, miaka saba na nusu tangu uamuzi huo, mahakama hiyo yenye makao yake makuu nchini Tanzania iliipa Kenya muda wa miezi mitatu kuripoti kuhusu hatua iliyochukua kutekeleza uamuzi huo.
Kumekuwa na ushahidi mdogo wa utekelezaji wa uamuzi huo tangu ulipotolewa – kwa mfano Mamlaka ya Misitu Kenya iliruhusu baadhi ya WaOgiek kuingia katika maeneo ya msitu na kufanya doria za pamoja katika sehemu ya msitu huo katika kaunti ya Nakurue. Hata hivyo, mamlaka za Kenya ziliendesha awamu kadhaa za kuwafukuza wanajamii wa Ogiek na jamii nyingine kutoka msituni, ya hivi karibuni ikiwa mwezi Novemba mwaka 2023, katika Kaunti ya Narok. Katika tukio hilo, walinzi wa Mamlaka ya Misitu ya Kenya waliwaondoa zaidi ya watu 700 wa jamii ya Ogiek kutoka kwenye makazi yao eneo la Sasimwani, ndani ya sehemu ya Maasai Mau ya kundi hili la misitu, na wakaharibu mali zao.
Kiwanja cha Msitu wa Mau chenye ukubwa wa kilomita za mraba 2,700 (maili 1,040 za mraba) ni mfumo muhimu wa ikolojia, mazingira muhimu kwa kuendeleza mito na maziwa mengi ambayo yanasaidia kilimo na misitu mbali nje ya mipaka yake. Msitu huu pia ni kitovu muhimu cha viumbe hai, unaosaidia aina mbalimbali za wanyama adimu na walio hatarini, wakiwemo tembo (Loxodonta africana), swala wa milimani (Tragelaphus eurycerus) na paka wa dhahabu wa Kiafrika (Caracal aurata).
Lakini kuanzia mwaka 1984 hadi 2020, Msitu wa Mau ulipoteza takriban asilimia 25 ya miti yake. Ukataji miti ulipungua sana mwaka 2021 na 2022, kulingana na data ya setilaiti kutoka Global Forest Watch (GFW), lakini iliongezeka tena mwaka wa 2023. Data za awali za GFW na picha za mwaka 2024 zinaonyesha Msitu wa Mau utapata hasara kubwa tena mwaka huu.
Mhifadhi Mkuu wa Misitu nchini Kenya, Alex Lemarkoko, aliiambia Mongabay kwamba Taasisi ya Huduma ya Misitu ya Kenya imefanya juhudi kubwa za kurejesha na kuongeza usalama katika miaka ya hivi karibuni.
“Kuna haja ya kufanya tathmini zaidi kwa sababu tumedhibiti shughuli nyingi katika Msitu wa Mau ambazo mara nyingi husababisha uharibifu,” aliiambia Mongabay. “Kumekuwa na mvua nyingi mwaka huu na hakuna matukio ya moto ambayo yameripotiwa – kesi ambazo mara nyingi husababisha upotevu mkubwa wa misitu (hasara) kila yanapotokea. Pia tumedhibiti malisho ya mifugo huko Mau.”
Alisema kuwa kwenye kipindi cha miaka miwili iliyopita, Mamlaka ya Misitu imewaondoa wavamizi – wengi wao si WaOgiek ila watu waliokuwa wakitafuta ardhi – kutoka eneo la kilomita 3 (sawa na maili za mraba 12) ndani ya hifadhi ya msitu. “Uhalifu wa misitu umepungua kwa kiwango kikubwa,” alisema Lemarkoko. “Tumeongeza uwezo wa wafanyikazi katika kipindi hicho na kushirikisha jamii zinazoishi karibu na misitu ili kuongeza ufuatiliaji.”
Lakini taswira ya picha za setilaiti zinaonyesha upotevu wa misitu ulitokea mwaka huu, ukiwa umejikita katika sehemu ya kaskazini ya eneo hilo tata, katika hifadhi ya misitu ya Tinderet Kaskazini, Tinderet na Mlima Londiani, na pia katika Hifadhi ya Msitu wa Olpusimoru kusini mwa Mau.
Mkurugenzi wa Programu ya Mpango wa Maendeleo ya jamii ya Ogiek, Daniel Kobei, ambaye taasisi yake inafanya kazi ya kutetea haki za jamii ya wenyeji, alisema kuwa kuwafukuza wazawa kutoka msituni kunaweza kuchangia hasara inayoendelea.
“Waliilaumu jamii ya Ogiek kwa kile walichokiita uharibifu wa misitu, lakini wakati jamii za Ogiek zilipofukuzwa Sasimwani, uhalifu wa misitu uliongezeka,” Kobei alisema. “Jamii inayoishi karibu na msitu inaweza kuwa na jukumu katika kuzuia uhalifu huu.”
Kuhusu amri kutoka mahakama ya haki za binadamu ya Afrika, alisema kuwa licha ya hukumu nzuri iliyotolewa mwaka 2017 na nyingine mwaka 2022 – wakati mahakama ilipoamuru Kenya kutambua na kulinda haki za jamii ya Ogiek za kuishi na kutumia msitu huo, na kuamua kwamba haikuona ushahidi wowote ambao jamii ya Ogiek walihusika kuuharibu – hakuna cha maana kilichofanywa kwa jamii za Ogiek.
“Wanajamii wengi wa Ogiek walikwenda Arusha (makao makuu ya mahakama) kwa matumaini kwamba serikali hatimaye itajibu. Ilikuwa ni kupoteza muda na rasilimali,” Kobei alisema.
Alisema jamii ya Ogiek inaendelea kuteseka kwa kunyimwa haki zake, ikiwa ni pamoja na kufukuzwa. “Ni kama mateso ya kisaikolojia ambapo baadhi ya jamii zinapoteza imani (katika) mchakato huo. Wamechanganyikiwa na ucheleweshaji wa serikali ambayo inaonekana kufurahia.”
Mkuu wa Kitengo cha Masuala ya Wachache na Waliotengwa nchini Kenya, Josphat Lowoi, alikubali kuwa ukataji miti unaendelea katika Msitu wa Mau, lakini pia alibainisha kuwa juhudi za uhifadhi zinahitaji muda kuleta matokeo. “Urejesho unachukua muda kutafakari. Mwanvuli wa msitu wa miti unachukua muda kuanzisha na matokeo ya juhudi zinazofanywa sasa yataonekana baadaye,” alisema.
Lowoi alisema kuwa ingawa jamii zinazoishi karibu na misitu zinaweza kuchukua jukumu muhimu katika uhifadhi wao, zinaweza pia kuwa lango la uharibifu.
“Jamii hizi – sio za Ogiek pekee – hufanya kazi ya kulinda na zina uwezo wa kuzuia uharibifu wa misitu kwa kutoruhusu wakataji miti haramu na wachoma mkaa kuingia kwenye misitu. Mara nyingi, wao ni walinzi wa misitu hii,” aliiambia Mongabay. “Kwa upande mwingine, jamii zinazoishi karibu na misitu zinaweza kushirikiana na watu hao hao kufanya vitendo vya uhalifu ndani ya misitu.”
Lowoi alisema kuweka sawa haki za jamii za wenyeji wanaoishi katika misitu na uhifadhi ni suala nyeti, na serikali inaangalia jinsi ya kutekeleza uamuzi wa mahakama ya haki za binadamu.
“Kwa sasa tunaangalia kile kinachoweza kutekelezwa na kile ambacho serikali inapaswa kufanya. Tunazingatia kuwa na ardhi karibu na misitu iliyotangazwa kwenye gazeti rasmi la serikali ili kutolewa hatimiliki ya jamii badala ya hatimiliki za mtu binafsi. Hii itapunguza shughuli haramu na ukodishaji wa vifurushi vya mtu binafsi kwa baadhi ya watu ambao wanaishia kusafisha sehemu za misitu ili kuwa na ardhi zaidi ya kulima,” Lowoi alisema.
Soma zaidi hapa: Msitu muhimu utunzao maji Magharibi mwa Kenya, unaotoweka; picha ya setilaiti inaonyesha.
Tazama video hii ya mwaka 2022 ambayo inachunguza mienendo changamano ya walowezi wanaokuja kwenye jumba la Msitu wa Mau kutafuta ardhi.
Picha ya bango: Esther Norparua na binti zake walikuwa miongoni mwa zaidi ya wanajamii wa Ogiek 700 waliofukuzwa kutoka Msitu wa Mau mnamo mwaka 2023. Picha na Anthony Langat wa Mongabay.
Habari hii ilichapishwa kwa mara ya kwanza hapa kwa lugha ya Kiingereza mnamo tarehe 28/11/2024.
.jpg){kind=link}